Quy mô lớn, nhiệm vụ không chỉ là phát điện
Thủy điện tích năng Bác Ái là nhà máy lưu trữ năng lượng bằng cách bơm nước lên hồ cao khi hệ thống dư điện, rồi phát điện trở lại khi nhu cầu tăng. Dự án tại xã Bác Ái Tây, Khánh Hòa, được thiết kế với công suất 1.200 MW và gồm bốn tổ máy, mỗi tổ 300 MW. Theo kế hoạch, khi vận hành, nhà máy dự kiến cung cấp khoảng 1,5 tỷ kWh điện mỗi năm cho hệ thống quốc gia. Điều đáng chú ý không chỉ là quy mô nguồn điện, mà là khả năng chuyển điện từ thời điểm dư thừa sang giờ cao điểm. Vì vậy, Bác Ái nên được nhìn nhận như một mắt xích điều độ và lưu trữ, chứ không đơn thuần là nhà máy bổ sung sản lượng. Với tỷ trọng năng lượng tái tạo biến động ngày càng lớn, năng lực linh hoạt này có giá trị trực tiếp đối với độ ổn định của lưới.
Tiến độ hiện tại và những mốc kế tiếp
Chiều 28-10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trịnh Minh Hoàng làm việc với EVN về tình hình triển khai dự án thủy điện Bác Ái. Báo cáo tại cuộc họp cho biết giải phóng mặt bằng đã hoàn thành trên 106,4 ha; 66 hộ bị ảnh hưởng đã nhận bồi thường, hỗ trợ. Công tác đào và gia cố các tuyến hầm, nhà máy ngầm đạt khoảng 7.400/17.000 m, tương đương 43% khối lượng. Đây là tiến độ đáng kể, nhưng chưa đồng nghĩa toàn bộ công trình đã sẵn sàng: cụm hồ trên vẫn cần hoàn tất thiết kế kỹ thuật và hồ sơ mời thầu xây lắp trong quý IV/2026. EVN đặt mục tiêu phát điện tổ máy đầu tiên vào tháng 12-2029, hoàn thành toàn bộ công trình trong năm 2030. Các mốc này khiến việc xử lý thủ tục và phối hợp địa phương trong thời gian tới có ý nghĩa quyết định.
Lợi ích hệ thống đi cùng trách nhiệm địa phương
Bác Ái là công trình nguồn điện quan trọng trong Quy hoạch điện VIII, có nhiệm vụ tích trữ năng lượng, phát điện vào giờ cao điểm và góp phần ổn định hệ thống điện quốc gia. Với người dùng điện, lợi ích kỳ vọng không chỉ nằm ở lượng điện sản xuất mỗi năm: nguồn linh hoạt còn giúp hệ thống đáp ứng tốt hơn những đợt nhu cầu tăng cao. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ bền vững nếu tiến độ xây dựng không lấn át yêu cầu môi trường và sinh kế. Tại cuộc làm việc, EVN đề nghị tỉnh hỗ trợ giải quyết các vướng mắc về phục hồi sinh kế, bồi thường cây trồng cho sáu hộ và thực hiện cam kết môi trường, xã hội, bảo tồn đa dạng sinh học. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu đánh giá tác động tới lưu vực, nguồn nước, hệ sinh thái và đời sống dân cư; đồng thời nghiên cứu giao khoán bảo vệ rừng gắn với tạo sinh kế lâu dài.
Bước tiếp theo vì thế không chỉ là đẩy nhanh thi công. EVN cần tập trung nguồn lực, bảo đảm chất lượng và an toàn, đồng thời thực hiện yêu cầu bảo vệ môi trường; các sở, ngành và địa phương phối hợp tháo gỡ vướng mắc bồi thường, hỗ trợ người dân. Với EVN Khánh Hòa và chính quyền tỉnh, đây là phép thử về khả năng đưa một dự án điện quy mô lớn đi cùng quản lý nguồn nước, rừng và sinh kế. Bác Ái có thể bổ sung năng lực cân bằng quý giá cho lưới điện, nhưng chỉ phát huy trọn giá trị nếu các mốc hồ chứa, hầm ngầm và trách nhiệm xã hội được hoàn thành đồng bộ.
