Diễn tập để kiểm tra năng lực từ đầu đến cuối
Diễn tập an ninh mạng là hoạt động thực hành theo kịch bản giả lập, giúp lực lượng chuyên trách kiểm tra khả năng bảo vệ hệ thống, ứng phó sự cố và điều tra dấu vết tấn công trong điều kiện gần với thực tế. Thay vì chỉ luyện cách chặn một cuộc xâm nhập, chương trình năm nay buộc các đội theo sát toàn bộ diễn biến, từ phát hiện nguy cơ đến khôi phục hoạt động.
Ngày 27/10 tại Hà Nội, Cục An ninh mạng thuộc Bộ Công an phối hợp với Hiệp hội An ninh mạng quốc gia tổ chức chương trình diễn tập cấp quốc gia năm 2026. Kịch bản mô phỏng cuộc tấn công vào hệ thống thông tin của một tổ chức tài chính. Đây là lựa chọn có sức nặng thực tế: sự cố trong lĩnh vực này có thể làm lộ dữ liệu khách hàng, gián đoạn thanh toán và bào mòn niềm tin vào các dịch vụ số.
7,5 giờ đối đầu trên hệ thống tài chính mô phỏng
Phiên thực hành diễn ra liên tục trong 7,5 giờ, với 90 cán bộ, chiến sĩ và chuyên viên đến từ 46 đơn vị. Lực lượng tham gia gồm các đơn vị chuyên trách của 14 bộ, ngành và Phòng An ninh mạng Công an tại 32 tỉnh, thành phố; các thành viên được chia thành 10 đội. Quy mô liên ngành này khiến bài tập không chỉ đo kỹ năng cá nhân mà còn thử sức phối hợp giữa các đầu mối.
Nhiệm vụ phòng thủ mạng đòi hỏi các đội giám sát hệ thống, phát hiện dấu hiệu xâm nhập và ngăn chặn tấn công kịp thời. Nhưng chặn được đợt tấn công trước mắt chưa đủ: người tham gia còn phải phân tích nhật ký hệ thống, lần theo hành vi của đối tượng qua từng giai đoạn, khoanh vùng sự cố, khôi phục hoạt động và thu thập chứng cứ điện tử. Cách thiết kế này đúng hướng, bởi ứng cứu hiệu quả cần vừa hạn chế thiệt hại vừa giữ lại dữ liệu phục vụ điều tra.
Truy vết là phần không thể tách rời của ứng cứu
Phần điều tra được tổ chức theo thể thức CTF với 43 thử thách. Kết quả vì thế phản ánh cả năng lực phòng thủ lẫn khả năng truy vết tấn công, chứ không chỉ là việc hệ thống có đứng vững hay không. Đây là điểm đáng chú ý: nếu không xác định được đường đi và hành vi của kẻ tấn công, tổ chức khó đánh giá phạm vi xâm nhập, xử lý triệt để nguyên nhân và ngăn sự cố tái diễn.
Chương trình còn có phiên hội thảo chuyên đề với năm tham luận, tập trung vào những điểm mới của pháp luật và tác động của trí tuệ nhân tạo đối với ngành an ninh mạng. Hai phiên bổ trợ cho nhau: thực hành đặt đội ngũ trước tình huống cụ thể, còn hội thảo mở rộng góc nhìn về quy định và nguy cơ mới. Với lực lượng bảo vệ các hệ thống trọng yếu, ứng phó sự cố mạng cần dựa trên cả kỹ năng kỹ thuật lẫn hiểu biết về quy trình và phối hợp.
Bài tập hữu ích, nhưng khoảng trống vẫn còn
Kịch bản tài chính đặc biệt phù hợp khi mã độc tống tiền có thể đi kèm đánh cắp dữ liệu, còn tội phạm mạng dùng trí tuệ nhân tạo để giả mạo giọng nói, hình ảnh và tự động hóa lừa đảo. Tuy vậy, một cuộc diễn tập dù sát thực tế cũng không thể tự giải quyết những điểm yếu lâu dài: năng lực bảo vệ và cơ chế phối hợp liên ngành ở một số nơi vẫn cần hoàn thiện; hạ tầng số còn phân tán, phụ thuộc vào công nghệ lõi nước ngoài và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu tự chủ đối với dữ liệu trọng yếu, mật mã cùng các không gian an ninh mới.
Vì thế, giá trị lớn nhất của chương trình không nằm ở việc hoàn thành một bài thi, mà ở khả năng biến kết quả diễn tập thành cải thiện thường xuyên trong quy trình, năng lực và phối hợp. 90 người từ 46 đơn vị đã cùng thực hành phòng thủ, điều tra và khôi phục trong 7,5 giờ; bước tiếp theo là duy trì nhịp rèn luyện ấy ngoài môi trường mô phỏng. Một hệ thống an toàn hơn cần cả phản ứng nhanh lẫn khả năng tìm ra nguyên nhân và bằng chứng sau tấn công.
