Từ bước tiến ban đầu đến cảnh báo đã cũ
Cảnh báo bao thuốc là thông tin sức khỏe bằng chữ và hình ảnh được in trên các mặt chính của bao bì thuốc lá, nhằm giúp người mua nhận biết tác hại và giảm sức hấp dẫn của sản phẩm. Việt Nam bắt đầu áp dụng cảnh báo bằng hình ảnh vào năm 2013, với diện tích tối thiểu 50% ở cả mặt trước và mặt sau theo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012. Đây từng là bước tiến đáng kể; vấn đề là quy định gần như đứng yên kể từ đó.
Sau hơn 13 năm, diện tích cảnh báo vẫn ở mức 50%, còn sáu mẫu hình ảnh ban đầu chưa được thay mới. Khoảng trống còn lại trên bao bì thuốc lá vì thế không chỉ là diện tích dành cho thiết kế: nó tiếp tục tạo không gian để sản phẩm tự quảng bá. Trong khi chiến lược tiếp thị ngày càng tinh vi, duy trì một khuôn cảnh báo cũ khiến chính sách khó theo kịp thực tế. Cần nhìn nhận đây là khoảng cách về hiệu lực, không phải chuyện chỉnh trang bao bì.

Khoảng cách với các nước trong khu vực ngày càng rõ
So sánh trong ASEAN cho thấy mức 50% của Việt Nam đã trở nên thấp. Theo báo cáo quốc tế năm 2025, Thái Lan dành 85% mỗi mặt chính cho cảnh báo; Singapore, Lào, Myanmar và Brunei áp dụng mức 75%. Timor-Leste dành 85% mặt trước và 100% mặt sau, tương đương trung bình 92,5%. Việt Nam cùng Philippines và Indonesia vẫn ở mức 50%.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế Công cộng, đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh lên ít nhất 85% ở cả mặt trước lẫn mặt sau, đồng thời không để tem, nhãn hay vật liệu khác che khuất. Đây là hướng đi thuyết phục: cảnh báo phải đủ lớn để cạnh tranh với thiết kế thương mại, thay vì chỉ chiếm một phần vừa đủ để tuân thủ. Nâng diện tích không phải mục tiêu hình thức; đó là cách giảm chỗ cho bao bì quảng bá sản phẩm.

Hình ảnh quen thuộc mất dần sức cảnh báo
Mở rộng diện tích sẽ chưa đủ nếu hình ảnh vẫn lặp đi lặp lại. Hướng dẫn thực hiện Công ước khung của WHO khuyến nghị thay mẫu cảnh báo định kỳ trong khoảng 12–36 tháng, bởi tác động suy giảm khi cùng thông điệp được lặp lại mà không đổi. Quy định trong nước yêu cầu thay nội dung hai năm một lần, nhưng bộ sáu mẫu từ năm 2013 vẫn được sử dụng. Nghiên cứu năm 2019 của Trường Đại học Y tế Công cộng ghi nhận tác động của cả sáu mẫu giảm rõ rệt so với lúc mới áp dụng.
Sự mỏi mòn ấy thể hiện ở mức độ chú ý: tỷ lệ người hút thuốc nhận ra cảnh báo giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% trong khảo sát năm 2024 tại 37 tỉnh, thành. Với người dùng thường xuyên nhìn thấy cùng một hình ảnh, cảnh báo dễ biến thành phông nền thay vì lời nhắc có sức nặng. Vì vậy, cập nhật định kỳ và luân phiên mẫu không phải việc phụ sau khi tăng diện tích; đó là điều kiện để thông điệp tiếp tục được nhìn thấy, ghi nhớ và hiểu đúng.
Cải cách nên có lộ trình và lịch cập nhật rõ ràng
Các đề xuất cải cách hợp lý cần gắn hai việc: tăng diện tích cảnh báo và thay mới nội dung theo lịch có thể giám sát. TS Nguyễn Huy Quang kiến nghị quy định cụ thể mức diện tích cùng lộ trình ngay trong luật sửa đổi; một phương án được nêu là nâng lên 85%, sau hai năm tăng lên 90%, rồi tiến tới bao bì trơn. Ông cũng đề xuất nghiên cứu rút chu kỳ thay hình ảnh xuống một năm hoặc 18 tháng, thay vì hai năm, đồng thời luân phiên mẫu và giám sát doanh nghiệp thực hiện.
Một thử nghiệm năm 2024 trên 1.010 người hút thuốc cho thấy nhóm tiếp xúc với bao thuốc có cảnh báo chiếm 85%, hình ảnh mới và thông tin đường dây tư vấn cai thuốc hiểu rõ hơn tác hại, đồng thời có ý định bỏ thuốc cao hơn nhóm nhìn cảnh báo 50%. Dữ liệu này khiến cải cách trở nên thiết thực: thay đổi bao bì có thể ảnh hưởng đến cách người dùng tiếp nhận rủi ro và cân nhắc bỏ thuốc. Kết luận nên rõ ràng: giữ nguyên cảnh báo 50% và bộ hình cũ không còn là lựa chọn đủ sức bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việt Nam cần tăng diện tích, cập nhật hình ảnh đều đặn và thực thi lịch thay đổi bằng quy định cụ thể.






