Bỏ một thủ tục, không bỏ yêu cầu an toàn
Kiểm tra nghiệm thu PCCC là thủ tục cơ quan chức năng xem xét việc tuân thủ quy định và tiêu chuẩn phòng cháy trước khi công trình hoặc phương tiện được đưa vào khai thác, sử dụng; đề xuất mới bỏ bước kiểm tra này, nhưng vẫn yêu cầu chủ thể có trách nhiệm nghiệm thu theo thiết kế đã thẩm định. Sáng 26/10, tại kỳ họp thứ hai, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình Quốc hội dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, trong đó có đề xuất bãi bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC. Đây là lựa chọn hợp lý nếu khâu cũ lặp lại việc rà soát hồ sơ thiết kế mà cơ quan chuyên môn đã thẩm định. Nhưng bỏ thủ tục không đồng nghĩa hạ chuẩn: điểm quyết định là ai chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn phòng cháy khi công trình đi vào hoạt động, và cơ quan quản lý sẽ phát hiện vi phạm bằng cách nào.
Lý do cải cách và điều người dân được kỳ vọng nhận
Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, sửa đổi luật chủ yếu nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Ông cho rằng lực lượng Cảnh sát PCCC và cứu nạn, cứu hộ không thể đủ chuyên môn để thẩm định lại toàn bộ thiết kế do các chuyên gia thực hiện; hơn nữa, thiết kế đã qua thẩm định trước khi xây dựng. Ông khẳng định bỏ thủ tục không làm giảm hiệu quả hay trách nhiệm, mà chỉ giảm gánh nặng hành chính. Thay đổi này cũng không xuất hiện từ con số không: thủ tục đã được bãi bỏ từ ngày 1/7/2026 theo Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP. Dự luật sửa đổi 12 điều của luật PCCC; riêng hướng cắt giảm thủ tục còn bao gồm bỏ giấy phép trước khi lưu thông một số phương tiện, vật liệu và cấu kiện PCCC, chuyển sang quản lý theo pháp luật về chất lượng hàng hóa.
Hậu kiểm phải có trọng tâm và có thể kiểm chứng
Cơ chế dự kiến không phải là để chủ đầu tư tự nghiệm thu rồi thôi. Dự thảo bổ sung việc kết hợp kiểm tra định kỳ với kiểm tra mức độ chấp hành quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện; đồng thời tăng kiểm tra định kỳ, đột xuất sau khi đưa công trình, phương tiện vào sử dụng. Đây là phần phải làm chắc nhất: hậu kiểm phòng cháy chỉ đáng tin khi có tiêu chí rõ, hồ sơ được đối chiếu với hiện trạng và sai phạm dẫn đến trách nhiệm cụ thể. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cơ chế hậu kiểm, chia sẻ dữ liệu điện tử và quản lý theo mức độ rủi ro, trong đó lưu ý công trình có nguy cơ cháy nổ cao. Nếu kiểm tra chỉ dựa vào lịch định kỳ mà thiếu phân loại rủi ro, nguồn lực có thể dàn đều ở nơi ít nguy cơ trong khi điểm nóng bị bỏ sót.
Điều cần theo dõi khi chuyển sang cơ chế mới
Ba việc cần được giám sát khi cơ chế mới triển khai là chất lượng kiểm tra, tính liên tục của trách nhiệm và cách xử lý giai đoạn chuyển tiếp. Thứ nhất, cần công khai tiêu chí lựa chọn công trình để kiểm tra đột xuất, nhất là nhóm nguy cơ cao; nếu tiêu chí mơ hồ, hậu kiểm dễ thành tùy nghi. Thứ hai, phải xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu và chủ phương tiện: họ chỉ được đưa công trình, phương tiện vào khai thác sau khi đã nghiệm thu PCCC theo thiết kế được thẩm định. Thứ ba, quy trình một cửa liên thông điện tử và chia sẻ dữ liệu cần giúp cơ quan kiểm tra truy xuất hồ sơ, thay vì tạo thêm tầng giấy tờ. Cơ quan thẩm tra cũng yêu cầu rà soát quy định chuyển tiếp để tránh khoảng trống pháp lý. Bãi bỏ thủ tục là bước giảm phiền hà; chỉ hậu kiểm có nguồn lực, dữ liệu và chế tài rõ mới giữ được an toàn phòng cháy.
