Cập nhật VNeID qua cuộc gọi lạ: đừng tin chỉ vì họ biết tên bạn
Lừa đảo VNeID là thủ đoạn kẻ gian mạo danh cán bộ hoặc người hỗ trợ thủ tục, dụ người dân truy cập liên kết, cài ứng dụng hay cung cấp dữ liệu để chiếm tài khoản và tài sản. Đây không phải nguy cơ xa vời: các đối tượng có thể gọi điện, nhắn tin hoặc liên hệ qua mạng xã hội, báo tài khoản gặp lỗi và thúc giục cập nhật VNeID ngay. Một cuộc gọi biết đúng tên, địa chỉ của người nghe vẫn có thể là giả mạo; dữ liệu cá nhân có thể đã được thu thập trước đó. Vì vậy, sự quen thuộc trong lời xưng hô hay thông tin người gọi nêu ra không phải bằng chứng xác thực. Cảnh giác với sự gấp gáp cũng quan trọng: kẻ gian thường tạo áp lực để người nghe không kịp kiểm tra, rồi chuyển sang yêu cầu thao tác trên điện thoại. Hãy xem mọi hướng dẫn bất ngờ là điều cần xác minh, không phải mệnh lệnh phải làm ngay.
Phụ huynh và người làm thủ tục đất đai bị nhắm đến
Hai kịch bản đáng chú ý khai thác những nhu cầu rất cụ thể. Với phụ huynh, người gọi có thể tự xưng cán bộ công an, nói dữ liệu căn cước của trẻ bị sai hoặc hồ sơ định danh cần xác thực gấp, rồi yêu cầu mở đường dẫn, cài ứng dụng hoặc đọc mã xác thực. Trẻ từ đủ 6 tuổi đến dưới 14 tuổi đã được cấp thẻ căn cước có thể đăng ký tài khoản định danh điện tử mức độ 2; thủ tục yêu cầu trẻ cùng người đại diện hoặc người giám hộ đến công an cấp xã hoặc nơi làm thủ tục cấp thẻ căn cước. Đây là lý do càng cần kiểm chứng lời mời “xử lý nhanh” qua điện thoại. Với người làm thủ tục đất đai, kẻ gian có thể giả danh cán bộ xã, hướng dẫn tích hợp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào VNeID để lấy thông tin cá nhân, dữ liệu khuôn mặt và thông tin ngân hàng. Cuộc gọi video, phông nền giống cơ quan hay tên chức danh nghe chuyên nghiệp cũng không chứng minh người liên hệ là cán bộ thật.
Link lạ, OTP và dữ liệu khuôn mặt là những lằn ranh đỏ
Tin nhắn qua SMS, Zalo hoặc Facebook với lời mời “đồng bộ dữ liệu”, “xác thực căn cước” hay “cập nhật VNeID” có thể dẫn đến trang giả mạo hoặc ứng dụng không rõ nguồn gốc. Cài đặt theo hướng dẫn của người chưa xác minh có thể khiến thiết bị bị điều khiển, tài khoản bị chiếm quyền hoặc dữ liệu cá nhân bị lấy cắp. Mã độc còn có thể bị lợi dụng để kiểm soát điện thoại, lấy mã OTP và dữ liệu sinh trắc học phục vụ chiếm đoạt tiền. Vì thế, bảo vệ mã OTP phải là nguyên tắc không thương lượng: không đọc mã, mật khẩu VNeID, mã PIN hay thông tin đăng nhập ngân hàng cho người gọi. Cũng không gửi ảnh giấy tờ, ảnh khuôn mặt, không xác thực sinh trắc học và không cho phép điều khiển từ xa theo yêu cầu của người lạ. Yêu cầu giữ bí mật, thúc ép chuyển tiền để “xác minh” hoặc không cho bạn thời gian gọi hỏi người thân là những dấu hiệu nên dừng lại ngay.
Cách kiểm tra an toàn trước khi làm theo
- Dừng cuộc gọi hoặc cuộc trò chuyện nếu người liên hệ yêu cầu bấm link, cài ứng dụng, đọc OTP, cung cấp thông tin ngân hàng hay thao tác xác thực khuôn mặt.
- Tự tìm ứng dụng VNeID trong CH Play hoặc App Store và kiểm tra thông tin nhà phát triển, nhãn ứng dụng Chính phủ/cơ quan Nhà nước; không tải tệp từ người lạ gửi.
- Chủ động gọi Công an xã, Cảnh sát khu vực qua kênh chính thức hoặc đến trực tiếp cơ quan liên quan để xác minh; không dùng số điện thoại hay đường dẫn do người gọi cung cấp.
- Nếu đã truy cập liên kết hoặc cài ứng dụng đáng ngờ, dùng thiết bị khác liên hệ ngân hàng qua kênh chính thức để khóa tài khoản và tắt nguồn điện thoại; nếu bị chiếm đoạt tài sản, trình báo cơ quan chức năng.
Không cần tranh luận hay cố thử xem người gọi có đáng tin không. Kết thúc trao đổi rồi tự tìm kênh liên hệ chính thức là cách ít rủi ro hơn cả. Một yêu cầu thật có thể được xác minh; một yêu cầu lừa đảo thường phụ thuộc vào việc bạn làm theo trước khi kịp hỏi.
