Phép thử cho một cơ sở công nghiệp rủi ro cao
Diễn tập chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ tại cơ sở công nghiệp nguy cơ cao là hoạt động kiểm tra khả năng phát hiện, chỉ huy và xử lý đồng thời các sự cố nhằm bảo vệ con người, tài sản và cộng đồng lân cận. Ngày 31/10, Bộ Công an, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn phối hợp tổ chức diễn tập cấp Bộ tại Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn, xã Long Sơn. Đây là địa điểm phù hợp để thử sức ứng phó trên cả đất liền lẫn mặt biển, bởi tổ hợp tích hợp nhà máy hóa dầu, hệ thống bồn chứa và cầu cảng chuyên dụng. Ý nghĩa của cuộc diễn tập không nằm ở quy mô phô diễn, mà ở việc kiểm tra liệu các mắt xích có thể cùng vận hành khi sự cố vượt khỏi khả năng xử lý của doanh nghiệp.
Kịch bản giả định một tia sét gây cháy, nổ tại bồn chứa Butene-1, kéo theo sập đổ kết cấu và công nhân mắc kẹt. Xăng tràn từ các bồn lân cận bốc cháy, trong khi đám cháy trên tàu tại cầu cảng, sự cố tràn Naphtha và rò rỉ axit HCl tạo thêm các mặt trận cứu hộ, kiểm soát hóa chất và y tế. Việc đặt nhiều tình huống nghiêm trọng xảy ra đồng thời là lựa chọn đúng: sự cố công nghiệp hiếm khi diễn ra theo một kịch bản gọn gàng, tách biệt.
Chỉ huy thống nhất biến nguồn lực thành sức ứng phó
Buổi diễn tập huy động 2.571 người, 147 phương tiện và 32 lực lượng, trong đó có các đơn vị thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, công an nhiều địa phương, cơ quan chức năng, lực lượng hàng hải, y tế và các đơn vị thuộc Cụm quy chế an toàn PCCC và CNCH. Con số lớn chỉ có ý nghĩa nếu được tổ chức thành một hệ thống hành động. LSP kích hoạt ứng phó khẩn cấp, triển khai nguồn lực tại chỗ; khi Cảnh sát PCCC và CNCH đến hiện trường, quyền chỉ huy được chuyển giao theo quy định. Trung tâm chỉ huy thống nhất phân khu tác chiến, điều phối chữa cháy, cứu nạn cứu hộ, y tế, giao thông, hàng hải và ứng phó hóa chất. Trình tự này là điểm cốt yếu: doanh nghiệp xử lý những phút đầu, còn lực lượng chuyên trách tiếp nhận và mở rộng quy mô đáp ứng.
Vai trò của từng lực lượng cần bổ trợ, không chồng lấn. Cảnh sát PCCC và CNCH tổ chức chữa cháy, trinh sát nguy cơ và tìm kiếm người mắc kẹt; quân đội có thể huy động phương tiện chuyên dụng, hỗ trợ xác định vùng nguy hiểm và cứu người tại khu vực rò rỉ HCl. Lực lượng hàng hải tiếp cận từ mặt nước, phối hợp cứu người và bảo vệ cầu cảng; y tế tiếp nhận nạn nhân, còn chính quyền và các sở ngành hỗ trợ điều phối địa bàn, giao thông và cảnh báo. Doanh nghiệp phải cung cấp thông tin chính xác về hóa chất, quy trình và nguy cơ tại chỗ. Thiếu bất kỳ mắt xích nào, hoạt động chữa cháy có thể chậm lại hoặc khiến người ứng cứu đối mặt rủi ro không cần thiết.
Thước đo thực sự là an toàn ngoài hàng rào
Trong một tổ hợp hóa dầu, khống chế lửa bên trong cơ sở mới là một nửa nhiệm vụ. Phát hiện sớm, kiểm soát sự cố và phối hợp hiệu quả có thể giảm nguy cơ cháy lan, hạn chế hóa chất phát tán ra ngoài và giảm nguy cơ tràn đổ ảnh hưởng đến vùng nước xung quanh. Vì vậy, cộng đồng quanh Long Sơn là đối tượng được bảo vệ trực tiếp, không phải phần phụ của một cuộc diễn tập nội bộ. Cứu nạn cứu hộ trên biển, kiểm soát khói và khí độc, khoanh vùng khu vực nguy hiểm đều gắn với câu hỏi thiết thực: nếu sự cố thật xảy ra, người dân và người lao động nhận cảnh báo thế nào, lực lượng tiếp cận ra sao và ô nhiễm được ngăn ở đâu?
Các đám cháy trong diễn tập từng bước được khống chế và tiến tới dập tắt hoàn toàn nhờ sự phối hợp của các lực lượng. Tuy nhiên, kết quả mô phỏng không thể thay cho năng lực duy trì thường xuyên: thiết bị phải sẵn sàng, thông tin liên lạc thông suốt, nhân sự được huấn luyện và cơ chế chuyển giao chỉ huy phải rõ ràng. Bước tiếp theo cũng cần biến bài học thực địa thành quy trình được rà soát, bổ sung. Bộ Công an đang trình đề án và kế hoạch quốc gia ứng phó sự cố cháy lớn giai đoạn 2026–2030; đồng thời xây dựng các trung tâm ứng phó tại ba miền, với trung tâm miền Nam đặt tại Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả diễn tập sẽ góp phần hoàn thiện kế hoạch ứng phó quốc gia.
Diễn tập chỉ có giá trị khi bài học được duy trì
Một buổi diễn tập quy mô lớn không thể bảo đảm rằng mọi sự cố tương lai sẽ được xử lý suôn sẻ. Giá trị của nó nằm ở việc phơi bày điểm nghẽn trước khi có người thật gặp nguy hiểm: liệu doanh nghiệp báo động đủ nhanh, chỉ huy có bức tranh chung, lực lượng chi viện có đến đúng nơi và thông tin về hóa chất có được chia sẻ kịp thời? Đây là những câu hỏi phải được chuyển thành điều chỉnh cụ thể trong huấn luyện, quy trình và phối hợp giữa địa phương với doanh nghiệp.
Cuộc diễn tập tại Long Sơn vì thế đáng được nhìn nhận như một phép thử năng lực bảo vệ cộng đồng, chứ không chỉ là màn trình diễn phương tiện. Khi sự cố vượt quá ứng cứu tại chỗ, phối hợp liên ngành và liên vùng quyết định tốc độ cứu người, khả năng ngăn cháy lan và mức độ ảnh hưởng đến môi trường. Kết luận cần rõ ràng: năng lực ứng phó cháy nổ chỉ đáng tin khi lực lượng, doanh nghiệp và chính quyền cùng vận hành thành một hệ thống sẵn sàng trước khi tình huống thật xảy ra.
