Phối hợp biên giới phải phục vụ cả an ninh lẫn giao thương
Hợp tác hải quan Việt Nam – Lào là cơ chế phối hợp giữa cơ quan hai nước nhằm giám sát hàng hóa qua biên giới, ngăn vi phạm và hỗ trợ thủ tục xuất nhập khẩu được thực hiện hiệu quả, đúng quy định. Tại Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan Việt Nam – Lào năm 2026 ở Lào, từ ngày 25 đến 27/10, đoàn Việt Nam do ông Nguyễn Văn Thọ, Cục trưởng Cục Hải quan, dẫn đầu đã cùng phía Lào rà soát kết quả hợp tác và thống nhất định hướng cho năm tới. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: biên giới không thể vận hành tốt nếu chỉ siết kiểm tra mà bỏ qua nhu cầu lưu thông hợp pháp. Hai bên thống nhất tăng cường kiểm soát biên giới, phòng, chống buôn lậu và tạo thuận lợi thương mại trong năm 2027, qua đó hướng tới vừa bảo vệ tuân thủ pháp luật vừa hỗ trợ doanh nghiệp.
Trao đổi thông tin là mắt xích của kiểm soát buôn lậu
Cơ sở cho kế hoạch mới là những kết quả phối hợp đã có: hai cơ quan ghi nhận việc trao đổi thông tin phục vụ điều tra chống buôn lậu và xử lý vi phạm hải quan. Họ cũng thống nhất tiếp tục ưu tiên xác minh, cung cấp thông tin, nhất là trong các vụ việc liên quan đến ma túy và tiền chất. Với những rủi ro có thể vượt qua ranh giới hành chính, chia sẻ dữ liệu kịp thời có giá trị hơn việc mỗi bên chỉ tăng kiểm tra riêng lẻ. Năm 2026, hợp tác còn bao gồm đào tạo nghiệp vụ; Hải quan Việt Nam hỗ trợ phía Lào về phân loại, trị giá và xuất xứ hàng hóa. Hai bên dự kiến trao đổi nghiệp vụ kiểm tra sau thông quan từ ngày 16 đến 20/11/2026. Đây là hướng đi thiết thực: năng lực chuyên môn tương thích giúp phát hiện dấu hiệu bất thường mà không biến mọi lô hàng thành đối tượng kiểm tra kéo dài.
Tạo thuận lợi phải thể hiện ở thủ tục và thời gian xử lý
Thương mại biên giới chỉ hưởng lợi từ hợp tác nếu thông tin và đầu mối phối hợp giúp xử lý việc phát sinh tại cửa khẩu nhanh hơn. Trong năm 2027, hai bên dự kiến tăng cường trao đổi thông tin, cập nhật danh sách liên hệ tại các Chi cục Hải quan khu vực và đơn vị hải quan cửa khẩu, đồng thời thúc đẩy phối hợp giữa các tỉnh có chung đường biên giới. Các bản ghi nhớ về trao đổi số liệu thống kê và thông tin phục vụ điều tra chống buôn lậu cũng sẽ tiếp tục được thực hiện. Đây không phải những chi tiết hành chính vụn vặt: đầu mối rõ ràng và dữ liệu dùng được có thể giúp doanh nghiệp giảm vướng mắc khi làm thủ tục, hạn chế gián đoạn lưu chuyển hàng hóa. Cơ quan hải quan vẫn phải phát hiện, xử lý vi phạm; nhưng kiểm soát có trọng điểm tốt hơn kiểm tra dàn trải, vốn dễ làm chậm cả hoạt động hợp pháp.
Thước đo thành công là cân bằng được hai mục tiêu
Mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là tăng số vụ phát hiện, cũng không phải thông quan nhanh bằng mọi giá. Giá trị của phối hợp nằm ở khả năng vừa nâng cao hiệu quả quản lý, phát hiện và xử lý vi phạm, vừa hạn chế vướng mắc trong thủ tục để doanh nghiệp xuất nhập khẩu lưu chuyển hàng hóa thuận lợi hơn. Điều đó đòi hỏi kế hoạch hợp tác phải chuyển thành phản hồi nhanh giữa các đầu mối, trao đổi thông tin có ích và nghiệp vụ đủ thống nhất để doanh nghiệp tuân thủ đúng ngay từ đầu. Kết thúc hội nghị, hai bên ký Biên bản làm việc và thống nhất triển khai Kế hoạch hợp tác năm 2027, hướng tới thúc đẩy thương mại Việt Nam – Lào. Hợp tác sẽ chỉ tạo khác biệt khi doanh nghiệp cảm nhận được thủ tục ít vướng hơn, còn việc kiểm soát buôn lậu vẫn đủ chặt để bảo vệ thị trường và an toàn biên giới.
