Vitamin cần thiết, nhưng không phải ai cũng cần uống mỗi ngày
Vitamin là nhóm vi chất thiết yếu giúp cơ thể thực hiện nhiều chức năng sống, nhưng nhu cầu bổ sung tùy từng người và không đồng nghĩa ai cũng phải uống viên vitamin hằng ngày. Vì thế, thói quen uống một viên tổng hợp mỗi sáng để “phòng cho chắc” không phải lựa chọn mặc định hợp lý. Bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu cho biết vitamin ít xuất hiện trong đơn thuốc của ông, bởi trong nhiều trường hợp đây là thuốc cần được dùng khi có chỉ định, chứ không phải thứ nên tự ý dùng thường xuyên. Điều quan trọng không phải là có uống hay không, mà là cơ thể có thiếu chất nào, nguyên nhân thiếu là gì và liều bổ sung có phù hợp không. Với đa số người, bắt đầu từ chế độ ăn đa dạng đáng tin cậy hơn việc tự mua nhiều loại vitamin rồi uống kéo dài.
Vitamin C là ví dụ rõ cho thấy uống vitamin mỗi ngày không tự động mang lại lợi ích phòng bệnh. Theo bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu, việc uống vitamin C hằng ngày ở đa số người không làm giảm đáng kể nguy cơ cảm lạnh thông thường, dù có thể rút ngắn bệnh đôi chút; bắt đầu uống sau khi đã có triệu chứng nhìn chung cũng không cho thấy lợi ích rõ ràng. Một số nhóm hoạt động thể lực cường độ cao hoặc làm việc trong môi trường lạnh có thể nhận được lợi ích từ việc bổ sung đều đặn, nhưng điều đó không có nghĩa tất cả mọi người cần dùng liều cao mỗi ngày. Nên nhìn vitamin như một giải pháp có mục tiêu, không phải bảo hiểm sức khỏe dùng chung cho mọi người.
Thiếu gì bù nấy, thay vì uống càng nhiều càng tốt
Nguyên tắc bổ sung vitamin nên bắt đầu bằng nhu cầu thực tế: “Thiếu gì bù nấy”, thay vì uống nhiều loại cùng lúc mà không rõ cơ thể đang thiếu gì. Một số nhóm có thể cần được đánh giá kỹ hơn, như người ăn thuần chay không dùng thực phẩm tăng cường, người có bệnh lý gây kém hấp thu, người đã xác định thiếu hụt, phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai. Những trường hợp này có thể cần bổ sung theo hướng dẫn chuyên môn, chứ không nên tự suy ra liều dùng từ lời truyền miệng hay quảng cáo. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin, trao đổi với nhân viên y tế để tìm nguyên nhân và lựa chọn cách bổ sung phù hợp sẽ an toàn hơn việc thử nhiều sản phẩm.
Thức ăn vẫn là nền tảng nên ưu tiên. Rau lá xanh, đậu và trái cây họ cam quýt cung cấp vitamin B9; thịt, cá, trứng và sữa là nguồn B12; ổi, cam, kiwi, ớt chuông và bông cải xanh có vitamin C. Cá béo, lòng đỏ trứng và thực phẩm tăng cường có thể cung cấp vitamin D; cà rốt, bí đỏ và khoai lang có vitamin A. Một thực đơn đa dạng giúp tiếp nhận nhiều vi chất từ nguồn thực phẩm, đồng thời hạn chế việc dùng viên uống không cần thiết. Nếu phải dùng sản phẩm bổ sung, hãy đọc kỹ nhãn, thành phần và nguồn gốc trước khi dùng, như khuyến cáo của bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu.
Dùng quá mức có thể gây tích lũy và rủi ro
Không phải vitamin dư thừa nào cũng được cơ thể đào thải nhanh. Vitamin A, D, E và K tan trong dầu, có thể được dự trữ, đặc biệt ở gan và mô mỡ; bổ sung quá mức một số loại vì thế có nguy cơ tích lũy và gây hại. Vitamin C và nhiều vitamin nhóm B tan trong nước, thường ít được dự trữ hơn và phần dư có thể theo nước tiểu ra ngoài. Tuy nhiên, điều đó không phải giấy phép để uống tùy ý: vitamin B12 là ngoại lệ đáng chú ý vì cơ thể có thể dự trữ trong thời gian dài. Nước tiểu vàng sáng sau khi uống vitamin tổng hợp có thể liên quan đến vitamin B2 dư được đào thải, nhưng dấu hiệu này không đủ để kết luận sản phẩm là cần thiết hay vô hại.
Thông điệp từ bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu đáng nhớ vì nó thay thế tâm lý “uống thêm cho yên tâm” bằng cách dùng có căn cứ: ăn đa dạng, xác định nhu cầu và chỉ bổ sung dạng thuốc khi thực sự cần. Đặc biệt, đừng tự chọn liều cao chỉ vì một loại vitamin được quảng bá là giúp tăng sức đề kháng. Khi thuộc nhóm nguy cơ hoặc có lý do nghi ngờ thiếu vitamin, hãy hỏi ý kiến chuyên môn và kiểm tra kỹ sản phẩm trước khi sử dụng. Kết luận rất rõ: vitamin thiết yếu, nhưng việc uống vitamin mỗi ngày không phải thói quen bắt buộc; bổ sung đúng chất, đúng nhu cầu mới là lựa chọn có lợi hơn.
