Vì sao rét làm tăng gánh nặng cho tim?
Trời lạnh đột quỵ là mối lo sức khỏe tăng lên khi nhiệt độ giảm khiến mạch máu co lại, huyết áp dễ tăng và tim phải làm việc nhiều hơn, đặc biệt ở người vốn có bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp. Khi cơ thể co mạch để giữ nhiệt, sức cản mà tim phải vượt qua tăng lên; nhiệt độ thấp cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và biến cố tim mạch. Đây là lý do người bệnh không nên xem rét đột ngột chỉ là chuyện khó chịu nhất thời. GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim Mạch, Bệnh viện 198, lưu ý rằng lạnh có thể khiến huyết áp tăng và tim hoạt động nhiều hơn.
Một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận nhiệt độ trung bình giảm 2,9 độ C trong 24 giờ có liên quan đến khả năng nhồi máu não tăng khoảng 11%. Con số này không có nghĩa mọi đợt lạnh đều dẫn đến đột quỵ, nhưng củng cố lý do cần chủ động phòng ngừa thay vì đợi cơ thể phát tín hiệu.
Ai cần cảnh giác hơn trong đợt lạnh?
Tăng huyết áp mùa lạnh cần được lưu tâm nhất ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Nhóm nguy cơ gồm người mắc bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn tính, đái tháo đường hoặc từng bị đột quỵ; người kiểm soát huyết áp chưa tốt cũng không nên chủ quan. Các bệnh nền làm cho khả năng chịu thêm gánh nặng lên tim và mạch máu đáng lo hơn, dù người bệnh vẫn có thể cảm thấy bình thường.
Các đợt rét có liên quan đến sự gia tăng biến cố và tử vong do bệnh tim mạch, nhưng điều đó không phải lý do để hoảng sợ. Cách ứng phó thiết thực là duy trì kiểm soát huyết áp, tuân thủ điều trị và điều chỉnh sinh hoạt theo thời tiết. Ngay cả người trẻ cũng không nên chỉ dựa vào cảm giác khỏe mạnh: đo huyết áp định kỳ và đánh giá sức khỏe phù hợp giúp phát hiện nguy cơ có thể chưa được chẩn đoán.
Giữ ấm, đo huyết áp và dùng thuốc đúng cách
Phòng ngừa đột quỵ trong ngày rét bắt đầu từ việc giữ ấm đầu, cổ, ngực và bàn chân; hạn chế ra ngoài khi rét đậm và tránh chuyển đột ngột từ phòng ấm sang môi trường lạnh. Nếu tập thể dục, hãy ưu tiên vận động trong nhà hoặc chờ lúc trời ấm hơn, khởi động kỹ và tránh gắng sức. Rượu bia không phải cách chống rét an toàn: cảm giác nóng lên có thể khiến người uống chủ quan trong khi cơ thể vẫn thất thoát nhiệt.
Duy trì thuốc huyết áp đúng chỉ định, kể cả khi cảm thấy khỏe hoặc số đo ổn định; không tự ngừng, giảm liều hay dùng thuốc của người khác. Hạn chế muối và thực phẩm chế biến sẵn, bỏ thuốc lá, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp. Khi trời lạnh, nên đo huyết áp tại nhà vào thời điểm cố định, chẳng hạn sáng và tối. Trước khi đo, ngồi nghỉ ít nhất 5 phút; tránh hút thuốc, uống cà phê hoặc tập thể dục trong 30 phút trước đó. Đo hai lần cách nhau một phút và ghi kết quả để trao đổi với nhân viên y tế.
Với phần lớn người đang điều trị, mục tiêu thường là dưới 130/80 mmHg nếu cơ thể dung nạp tốt; một số khuyến cáo châu Âu hướng đến 120–129/70–79 mmHg cho nhiều người bệnh. Đây không phải ngưỡng chung để mọi người tự điều chỉnh thuốc: người cao tuổi, suy yếu hoặc chóng mặt khi đứng có thể cần mục tiêu riêng, còn hạ huyết áp quá mức cũng tiềm ẩn nguy cơ. Nếu chỉ số vượt mục tiêu nhiều ngày, hãy liên hệ bác sĩ thay vì tự tăng liều.
Dấu hiệu cần gọi cấp cứu, không chờ đo lại
Đau tức hoặc đè nặng ngực, nhất là khi lan ra cánh tay hay hàm; khó thở đột ngột; méo miệng, yếu liệt một bên hoặc nói khó; mất thị lực đột ngột; đau đầu dữ dội khác thường, lơ mơ hay ngất đều có thể báo hiệu tình trạng nguy hiểm. Khi có những dấu hiệu này, hãy gọi cấp cứu 115 ngay, không chờ huyết áp lên một con số nhất định và không đợi đến lịch khám.
Nếu huyết áp từ 180 mmHg ở số trên hoặc 120 mmHg ở số dưới trở lên kèm các biểu hiện bất thường, cần cấp cứu ngay. Nếu chỉ số cao nhưng chưa có triệu chứng, hãy ngồi yên, đo lại sau vài phút và liên hệ nhân viên y tế nếu kết quả vẫn cao; không uống dồn thuốc hoặc ngậm thuốc để hạ nhanh vì huyết áp tụt đột ngột cũng nguy hiểm. Trong ngày rét, phản ứng đúng lúc quan trọng hơn việc tự xử lý theo phỏng đoán.
