Trời lạnh khiến tim và mạch máu chịu thêm áp lực
Trời lạnh tăng huyết áp là tình trạng huyết áp có thể tăng khi nhiệt độ giảm, do mạch máu co lại để giữ nhiệt và khiến tim phải làm việc nhiều hơn. Đây không phải lý do để hoảng sợ, nhưng là lời nhắc rằng người bệnh cần chủ động phòng ngừa thay vì chờ cơ thể phát tín hiệu.
Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim Mạch, Bệnh viện 198, trời rét làm mạch máu co, tăng sức cản mà tim phải vượt qua để bơm máu. Lạnh cũng có thể liên quan đến thay đổi về đông máu và làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch; tuy nhiên, không nên giản lược cơ chế hình thành huyết khối thành việc “máu đông lại” vì đây là quá trình phức tạp. Một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận nhiệt độ trung bình giảm 2,9 độ C trong 24 giờ có liên quan với khả năng nhồi máu não tăng khoảng 11%.
Nguy cơ đột quỵ và biến cố tim mạch cần được lưu tâm nhất ở người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ. Người trẻ cũng không nên chủ quan: cảm thấy khỏe không thay thế được việc kiểm tra huyết áp và đánh giá nguy cơ.
Phòng bệnh tim mạch bắt đầu từ những thói quen thiết thực
Khi trời chuyển rét, giữ ấm là việc thiết thực hơn tìm cách “chống lạnh” bằng rượu bia. Hãy chú ý vùng đầu, cổ, ngực và bàn chân; hạn chế ra ngoài lúc rét đậm và tránh đi thẳng từ phòng ấm ra môi trường lạnh. Nếu vận động, ưu tiên tập trong nhà hoặc lúc trời ấm hơn, khởi động kỹ và tăng cường độ từ từ. Rượu bia không phải biện pháp giữ ấm an toàn.
Duy trì thuốc huyết áp đúng chỉ định, kể cả khi chỉ số đang ổn định hoặc cảm thấy khỏe. Không tự ngừng, giảm liều, uống dồn hay dùng thuốc của người khác. Một lần đo cao sau khi vừa đi ngoài trời lạnh về cũng không phải căn cứ để tự tăng liều. Mục tiêu huyết áp cần được thống nhất với bác sĩ: với nhiều người đang điều trị, thường là dưới 130/80 mmHg nếu dung nạp tốt; khuyến cáo châu Âu hướng tới 120–129/70–79 mmHg cho nhiều người bệnh. Người rất cao tuổi, suy yếu hoặc hay chóng mặt khi đứng cần mục tiêu riêng; hạ huyết áp quá mức cũng có thể gây hại.
Đo huyết áp tại nhà vào thời điểm cố định, chẳng hạn sáng và tối, rồi ghi lại kết quả. Trước khi đo, ngồi nghỉ ít nhất 5 phút; tựa lưng, đặt chân trên sàn và đỡ cánh tay ngang tim. Dùng máy đo bắp tay với vòng bít phù hợp, đo hai lần cách nhau một khoảng ngắn. Hạn chế muối, gồm cả nước mắm và thực phẩm chế biến sẵn; ăn thêm rau, trái cây, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp. Người suy tim hoặc bệnh thận cần tuân thủ lượng dịch bác sĩ hướng dẫn, không cố uống thật nhiều.
Nhận biết dấu hiệu đột quỵ và gọi cấp cứu, không chờ đợi
Đau tức hoặc đè nặng ngực, nhất là khi đau lan ra tay hoặc hàm; khó thở đột ngột; méo miệng; yếu hoặc tê một bên người; nói khó hoặc không hiểu lời nói; mất thăng bằng rõ rệt, mất thị lực hay đau đầu dữ dội khác thường đều là những dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp. Lơ mơ hoặc ngất cũng là tình trạng báo động.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu này, gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất; đừng chờ huyết áp tăng đến một con số nhất định, cũng đừng đợi lịch khám chuyên khoa. Triệu chứng tự hết sau vài phút vẫn cần được đánh giá khẩn cấp. Nếu huyết áp từ 180 mmHg ở chỉ số trên hoặc 120 mmHg ở chỉ số dưới trở lên kèm triệu chứng bất thường, cần cấp cứu ngay. Nếu chưa có triệu chứng, ngồi yên và đo lại sau vài phút; nếu chỉ số vẫn cao, liên hệ nhân viên y tế. Không tự uống dồn thuốc hoặc ngậm thuốc để hạ nhanh.
Trời lạnh không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra đột quỵ, nhưng cũng không nên xem nhẹ dấu hiệu cảnh báo. Giữ ấm, dùng thuốc theo hướng dẫn, theo dõi huyết áp và hành động nhanh khi có triệu chứng là những bước phòng bệnh tim mạch có ý nghĩa nhất, đặc biệt với người cao tuổi và người có bệnh nền.
Chủ động an toàn trong sinh hoạt mùa rét
Phòng ngừa không chỉ diễn ra ngoài trời. Tắm bằng nước ấm dễ chịu trong phòng đủ ấm, tránh gió lùa, lau khô và mặc ấm ngay sau đó. Nước quá lạnh có thể gây co mạch mạnh; nước quá nóng có thể làm giãn mạch, khiến một số người chóng mặt hoặc tụt huyết áp, nhất là khi đứng lên. Người cao tuổi nên có sàn phòng tắm chống trơn, điểm vịn và cách gọi trợ giúp thuận tiện. Khi thức dậy, chuyển từ nằm sang ngồi rồi đứng từ từ; ban đêm cần bật đèn, mặc thêm áo và đi dép chống trượt.
Nếu chóng mặt khi đứng, hãy ngồi hoặc nằm ở nơi an toàn, đừng cố bước tiếp. Run nhiều, lú lẫn hoặc lơ mơ sau khi phơi lạnh kéo dài có thể là dấu hiệu hạ thân nhiệt; tình trạng này xảy ra khi thân nhiệt xuống dưới 35 độ C và cần được trợ giúp y tế. Người có bệnh nền nên chuẩn bị trước khi thời tiết chuyển rét và trao đổi với bác sĩ nếu huyết áp nhiều ngày vượt mục tiêu hoặc kết quả liên tục khác thường.
