Mục tiêu giảm chi phí phải đi cùng sức cạnh tranh
Chi phí logistics là tổng gánh nặng phát sinh khi tổ chức vận chuyển, lưu kho, giao nhận và hoàn tất thủ tục để đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến thị trường. Tỷ lệ này phản ánh mức độ hiệu quả của chuỗi cung ứng và ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành hàng hóa.
Ngày 7/11 tại Gia Lai, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, nơi mục tiêu kéo tỷ lệ chi phí xuống 12-15% GDP vào năm 2030 được đặt ra trong bối cảnh hiện nay khoảng 16-17%, cao hơn mức bình quân thế giới 10-12%. Đây là đích đến đầy tham vọng, nhưng cũng là phép thử về khả năng phối hợp giữa hạ tầng, thủ tục và doanh nghiệp. Nếu chỉ đặt mục tiêu tỷ lệ mà không xử lý thời gian chờ và các khâu chuyển tiếp, khoản tiết kiệm sẽ khó đến được với nhà sản xuất hay người mua.
Ý nghĩa của mục tiêu logistics 2030 vì thế vượt xa một chỉ số ngành. Hàng hóa chậm ở điểm giao nhận hoặc chờ thủ tục làm tăng chi phí lưu kho, lưu bãi và giá thành, từ đó bào mòn sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2026-2030, khi kế hoạch phát triển đặt kỳ vọng tăng trưởng kinh tế hai con số, giảm gánh nặng này là một phần hỗ trợ năng suất và năng lực cạnh tranh, chứ không phải việc có thể tách riêng khỏi mục tiêu tăng trưởng.
Nút thắt nằm trên cả hành trình hàng hóa
Vấn đề của logistics Việt Nam không chỉ là thiếu một tuyến đường hay một trung tâm kho bãi. Kết nối giữa vùng sản xuất, khu công nghiệp, trung tâm logistics với cảng, ga và cửa khẩu chưa đồng bộ; dịch vụ vận tải, kho bãi và giao nhận cũng chưa liên kết chặt. Khi mỗi mắt xích vận hành theo lịch riêng, lợi thế của một phương thức vận tải có thể bị triệt tiêu bởi khâu gom hàng, chuyển tải hoặc giao nhận hai đầu.
Cách nhìn vào lưu lượng hàng cũng cần chính xác hơn. Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng lưu ý đánh giá vận tải bằng khối lượng hàng có thể chưa phản ánh đúng bản chất; chỉ tiêu luân chuyển hàng hóa, tính bằng tấn-km, giúp nhận diện rõ hơn cơ cấu vận tải. Năm 2025, đường bộ chiếm 41,01% lượng hàng luân chuyển; đường biển và đường thủy nội địa chiếm 54,82%, còn hàng không 2,93% và đường sắt 1,23%. Những con số này gợi ý rằng giảm chi phí vận tải không đồng nghĩa dồn thêm hàng lên một phương thức, mà cần tổ chức luồng hàng và kết nối các phương thức hợp lý.
Điểm nghẽn còn nằm ở thủ tục và dữ liệu. Nhiều đầu mối kiểm tra, khâu chồng chéo và chứng từ chưa được chia sẻ đầy đủ khiến hàng phải chờ, kéo theo lưu kho và lưu bãi. Trong khi đó, doanh nghiệp logistics trong nước còn hạn chế về quy mô, vốn, công nghệ và năng lực quản lý; mức tham gia vào các dịch vụ tích hợp, mạng lưới quốc tế và các khâu giá trị cao chưa tương xứng với tiềm năng. Vì vậy, hạ chi phí cần xử lý toàn hành trình thay vì chỉ tối ưu một đoạn.
Tập trung vào kết nối, thủ tục và dữ liệu
Các hướng giải quyết được nêu tại diễn đàn khá cụ thể: sớm hoàn thiện thể chế và xác lập cơ chế điều phối logistics quốc gia; rà soát kết nối cảng, cửa khẩu với trung tâm logistics, khu công nghiệp và vùng sản xuất để tổ chức mạng lưới theo luồng hàng. Việc lựa chọn trung tâm cần dựa trên nguồn hàng, khả năng kết nối đa phương thức và hiệu quả, thay vì ranh giới hành chính. Đây là cách tiếp cận đúng trọng tâm: hạ tầng chỉ phát huy giá trị khi phục vụ dòng hàng thực tế.
Ở cửa khẩu, yêu cầu là kiểm tra theo hướng một đầu mối, một hồ sơ, một hệ thống dữ liệu, một bộ tiêu chí rủi ro và một cơ chế phân luồng; đồng thời tăng hậu kiểm, giảm trùng lặp. Bộ Công Thương được yêu cầu thí điểm kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu logistics quốc gia trong năm 2027, chuẩn hóa chứng từ và giảm khai báo lặp lại. Nếu thực hiện nhất quán, các bước này có thể rút ngắn thời gian chờ và giảm những chi phí phát sinh không tạo thêm giá trị.
Công nghệ cũng cần gắn với kết quả vận hành cụ thể: tối ưu tuyến, giảm xe chạy rỗng và tồn kho. Nhưng công nghệ không thể thay thế điều phối, cũng như một cơ sở dữ liệu mới không đủ nếu các bên không chia sẻ và sử dụng chung thông tin. Doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu và logistics cần liên kết chặt hơn để tập hợp nguồn hàng ổn định, cải thiện lịch trình và nâng khả năng cung cấp dịch vụ tích hợp. Những ưu tiên này bám sát các nút thắt đã được nêu, thay vì hứa hẹn một lối tắt không có căn cứ.
Thước đo cuối cùng là chi phí và thời gian được tiết kiệm
Mức 12-15% GDP vào năm 2030 chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp thực sự giao hàng nhanh hơn, ít phải chờ và giảm được chi phí lưu kho, lưu bãi. Do đó, tiến độ cải cách nên được nhìn qua hiệu quả của toàn chuỗi, từ vùng sản xuất đến cửa khẩu và cảng, thay vì chỉ đếm công trình hay khối lượng vận tải. Lời kêu gọi phân tích rõ Việt Nam yếu ở khâu nào cũng quan trọng: xác định đúng nguyên nhân mới giúp chọn đúng giải pháp.
Ngành logistics được dự báo tăng trưởng khoảng 14-16% mỗi năm trong năm 2026 và đóng góp khoảng 4,5-5% GDP, trong khi kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đầu năm đã vượt 1.000 tỷ USD. Quy mô thương mại lớn mở ra cơ hội, nhưng không bảo đảm doanh nghiệp trong nước sẽ tự động chiếm được phần giá trị tương xứng. Cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế đòi hỏi năng lực tổ chức chuỗi, kết nối thị trường và dịch vụ tích hợp tốt hơn.
Kết luận, giảm chi phí logistics không phải phép cắt giảm đồng loạt mà là sửa những đoạn làm hàng hóa mất thời gian và phát sinh chi phí vô ích. Kết nối hạ tầng theo luồng hàng, phối hợp thủ tục, chia sẻ dữ liệu và tối ưu vận hành là các hướng đã được xác định; hiệu quả sẽ tùy thuộc vào việc triển khai đồng bộ và đo lường kết quả. Nếu các nút thắt này được tháo gỡ, mục tiêu năm 2030 có thể trở thành đòn bẩy thiết thực cho tăng trưởng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
