Từ lợi thế địa lý đến tham vọng cấp vùng
Trung tâm năng lượng tái tạo là một hệ sinh thái kết nối nguồn điện sạch với lưới truyền tải, lưu trữ, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ hậu cần, thay vì chỉ tập hợp các nhà máy phát điện riêng lẻ. Cà Mau đang đặt mục tiêu xây dựng mô hình ấy cho Đồng bằng sông Cửu Long, một hướng đi có cơ sở nhưng sẽ chỉ thành hình nếu hạ tầng theo kịp tiềm năng.
Tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII, diễn ra ngày 22/10/2026, tỉnh trình bày định hướng gắn phát triển nguồn điện với công nghiệp phụ trợ, logistics và các ngành năng lượng mới. Đề án phát triển trung tâm năng lượng tái tạo khu vực đã được xây dựng và trình UBND tỉnh; bước tiếp theo là hoàn thiện dữ liệu khảo sát, quy hoạch không gian và phương án đấu nối phù hợp.
Sau hợp nhất với Bạc Liêu, Cà Mau có diện tích gần 7.942 km², bờ biển khoảng 310 km và vùng biển rộng khoảng 120.000 km². Quy mô mới mở rộng không gian kinh tế biển và kết nối thị trường phía Nam. Đây là lợi thế địa lý đáng kể, nhưng không tự động biến thành năng lực phát điện: quy hoạch biển, đấu nối và khả năng tiếp nhận công suất phải đi cùng nhau.
Gió và nắng đã có nền tảng, không chỉ là tiềm năng trên giấy
Điểm thuyết phục nhất trong định hướng của tỉnh là sự kết hợp giữa tiềm năng lớn và nguồn điện đã vận hành. Theo ông Dương Vũ Nam, Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Cà Mau, tiềm năng điện gió ngoài khơi được ước tính khoảng 12.000 MW; tổng tiềm năng điện gió trên bờ, gần bờ và điện mặt trời vào khoảng 5.000–11.500 MW, tùy phương án khai thác.
Khoảng 694 MW điện gió đã vận hành; tỉnh dự kiến bổ sung khoảng 300 MW trong giai đoạn 2025–2026, đưa tổng công suất lên khoảng 1.000 MW vào cuối năm 2026. Các con số này cho thấy điện gió Cà Mau đã có bước khởi đầu thực tế, dù tiềm năng được nêu ra vẫn cần khảo sát, quy hoạch và dự án khả thi để chuyển thành sản lượng.
Điện mặt trời mái nhà cũng góp phần mở rộng nguồn điện tại chỗ: toàn tỉnh có 2.847 khách hàng lắp đặt, với tổng công suất trên 306,52 MWp. Mở rộng mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ tại nhà máy chế biến thủy sản, kho lạnh và khu công nghiệp có thể giúp doanh nghiệp chủ động điện, giảm chi phí sản xuất và đáp ứng yêu cầu giảm phát thải. Đây là lợi ích cụ thể hơn những tuyên bố tăng trưởng chung.
Khí - điện và logistics là bệ đỡ, nhưng lưới điện mới là nút thắt
Cà Mau không bắt đầu từ con số không về công nghiệp năng lượng. Tỉnh có nền tảng khí - điện, chế biến thủy sản và sản xuất phân bón; trong 9 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất ước đạt 6.459 triệu kWh, tăng 9,37%, còn khí thương phẩm đạt khoảng 1.303 triệu m³, tăng 3,24% so với cùng kỳ. Nền tảng này có thể hỗ trợ dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ, đồng thời tạo nhóm khách hàng sử dụng điện sạch.
Cảng biển Hòn Khoai cùng hệ thống giao thông kết nối được kỳ vọng hỗ trợ vận chuyển thiết bị, cung ứng dịch vụ và phát triển logistics cho các dự án năng lượng ngoài khơi. Tuy vậy, cảng và nguồn điện chỉ phát huy giá trị khi được nối với lưới đủ sức truyền tải. Tỉnh đã nêu nhu cầu đầu tư lưới 220 kV, 500 kV, công trình đấu nối, hệ thống lưu trữ, điều độ hiện đại và lưới điện thông minh. Nếu các hạng mục này chậm, nguồn gió và nắng tăng nhanh có thể vượt khả năng hấp thụ của hệ thống.
Bởi vậy, tham vọng trung tâm năng lượng không nên được đo bằng công suất dự kiến đơn thuần. Chất lượng quy hoạch truyền tải, năng lực điều độ và hiệu quả đầu tư phải là thước đo thực chất.
Liên kết vùng và bước đi cần có sau mục tiêu
Cà Mau không thể phát triển thành đầu mối năng lượng bằng cách chỉ quy hoạch trong ranh giới tỉnh. Nguồn điện, lưới truyền tải, logistics và công nghiệp phụ trợ cần được tính trong liên kết với các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ. Cách tiếp cận vùng sẽ giúp kết nối nơi có nguồn phát với nơi có nhu cầu, đồng thời giảm nguy cơ đầu tư các dự án thiếu hạ tầng đồng bộ.
Trước mắt, tỉnh định hướng ưu tiên điện gió trên bờ, gần bờ và ngoài khơi gắn với quy hoạch không gian biển, lưới truyền tải và khu công nghiệp. Về dài hạn, hydrogen xanh và amoniac xanh có thể nối năng lượng tái tạo với công nghiệp hóa chất, cảng biển và xuất khẩu, nhưng các lĩnh vực này đòi hỏi công nghệ, vốn và thị trường đầu ra; triển khai dàn trải sẽ làm loãng nguồn lực.
Thành công cũng phải được chia sẻ với người dân. Liên kết doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trong các ngành điện, cơ khí, tự động hóa, khảo sát biển, logistics và bảo dưỡng thiết bị có thể mở đường để lao động địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Kết luận, Cà Mau có đủ lợi thế để theo đuổi vai trò trung tâm năng lượng tái tạo của miền Tây, nhưng biển rộng và tiềm năng công suất mới là điểm xuất phát. Lưới điện, logistics, liên kết vùng, nhân lực và bảo vệ môi trường mới quyết định tham vọng ấy có tạo giá trị bền vững hay không.
