Từ lợi thế hạ tầng đến một mạng lưới vận hành chung
Hệ sinh thái logistics số là mạng lưới kết nối sân bay, cảng biển, khu công nghiệp, giao thông và dữ liệu để hàng hóa được theo dõi, điều phối và vận chuyển hiệu quả qua nhiều phương thức. Đây là đích đến Đồng Nai cần theo đuổi, thay vì xem từng công trình hạ tầng như một lợi thế độc lập.
Sáng 1/11, trong khuôn khổ DIGIFEST Đồng Nai 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ, UBND TP. Đồng Nai và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo về hệ sinh thái đô thị thông minh, logistics, cảng hàng không và cảng biển. Các đại biểu thảo luận cách tích hợp quy hoạch, chia sẻ dữ liệu, ứng dụng công nghệ gắn với hiệu quả và xây dựng cơ chế phối hợp.
Thách thức mà Đồng Nai đối mặt không phải thiếu đầu mối, mà là làm sao để chúng phối hợp thành một chuỗi vận hành. Sân bay Long Thành, cảng biển Phước An và Gò Dầu – Phước Thái, khu công nghiệp cùng mạng lưới đường bộ, đường sắt liên vùng tạo nền tảng cho vận tải đa phương thức và thương mại quốc tế. Nếu thiếu kết nối, lợi thế ấy có thể chỉ là những hạ tầng đứng cạnh nhau.
Long Thành là đầu mối hàng không, không phải lời giải độc lập
Vai trò của sân bay Long Thành nên được nhìn trong quan hệ với cảng biển, nhà máy và các tuyến vận tải liên vùng. Sân bay có thể mở thêm lựa chọn cho hàng hóa cần tốc độ hoặc gắn với chuỗi cung ứng hàng không; nhưng để tạo dịch vụ logistics chất lượng cao, hàng vẫn cần được chuyển tiếp nhịp nhàng giữa các phương thức.
Điều đó đòi hỏi tổ chức chuỗi theo nhu cầu từng ngành hàng, thay vì áp một mô hình chung cho mọi doanh nghiệp. Thời gian, chất lượng bảo quản và chi phí vận chuyển khác nhau theo loại hàng; vì vậy, quy hoạch cần trả lời được luồng hàng nào cần kết nối sân bay, luồng nào phù hợp với cảng biển và cách khu công nghiệp được phục vụ.
Nếu sự phối hợp được thiết kế từ đầu, người sản xuất và doanh nghiệp có thể hưởng lợi qua ít hao hụt hơn, kiểm soát tốt hơn chi phí logistics và giữ chất lượng hàng hóa. Ngược lại, xây sân bay hay cảng mà không tổ chức được chặng kết nối và giao nhận sẽ làm suy giảm giá trị của toàn mạng lưới.
Hạ tầng dữ liệu phải đi cùng đường sá và kho bãi
Logistics số không đồng nghĩa với gắn thêm ứng dụng vào một hệ thống vận tải đã hoàn tất. Dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và điện toán đám mây có thể hỗ trợ theo dõi, dự báo, điều phối và tối ưu hoạt động, nhưng chỉ khi các bên có thể chia sẻ thông tin và nền tảng mới tích hợp được với hệ thống đang vận hành.
Vì vậy, hạ tầng giao thông, logistics và dữ liệu cần được tính đồng thời từ khâu quy hoạch, xây dựng. Nếu để đến sau mới bổ sung số hóa, Đồng Nai có nguy cơ tạo ra các lớp công nghệ rời rạc, khó dùng chung và không giải quyết được điểm nghẽn thực tế. Doanh nghiệp nên là trung tâm lựa chọn bài toán: ưu tiên luồng hàng hoặc cụm liên kết có nhu cầu rõ ràng, thử nghiệm rồi mới nhân rộng.
Đây là phép thử quan trọng đối với tham vọng logistics Đồng Nai: công nghệ có giá trị khi giúp các đơn vị phối hợp tốt hơn, chứ không phải khi danh mục công nghệ dài hơn.
Đo kết quả trước khi mở rộng
Các chuyên gia nhấn mạnh nguyên tắc “Bài toán thật - Giải pháp thật - Hiệu quả thật” và yêu cầu đánh giá giải pháp bằng chỉ tiêu cụ thể. Với logistics, phép đo nên gắn trực tiếp với thời gian vận chuyển, chi phí, mức hao hụt và lợi ích của doanh nghiệp hay người nhận hàng, thay vì chỉ đếm số nền tảng được triển khai.
Sau hội thảo, các sở, ngành được đề nghị tổng hợp ý kiến, tham mưu xây dựng đề án, báo cáo tiến độ và rà soát quy hoạch để bảo đảm đồng bộ giữa giao thông, logistics và dữ liệu. Lãnh đạo thành phố cũng giao Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp xây dựng đề án phát triển kinh tế số giai đoạn 2026–2030.
Kết luận, sân bay Long Thành có thể là đầu mối hàng không nổi bật của mạng lưới, nhưng không thể tự mình tạo nên hệ sinh thái logistics. Thành công phụ thuộc vào khả năng nối sân bay với cảng biển, khu công nghiệp và dữ liệu bằng những giải pháp doanh nghiệp cần, có kết quả đo được. Đó mới là cách biến hạ tầng thành năng lực cạnh tranh.
