Trộn thí sinh là gì, và vì sao được đặt ra?
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh thuộc nhiều trường khác nhau tại cùng một điểm thi, nhằm giảm nguy cơ các em phối hợp gian lận hoặc được người quen hỗ trợ. Đây là phương án Bộ GD&ĐT đang nghiên cứu khi rà soát, sửa đổi quy chế thi tốt nghiệp THPT sau những sai phạm nghiêm trọng trong kỳ thi năm 2026. Tại hội nghị tổng kết ngày 29/10, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Huỳnh Văn Chương cho biết quy chế sẽ được xem xét theo hướng tăng phòng ngừa và siết kiểm tra, giám sát. Động lực lần này không thể xem nhẹ: vụ việc tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang bị xác định là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có bàn bạc và phân công nhiệm vụ, làm tổn hại uy tín kỳ thi và niềm tin xã hội. Vì vậy, thảo luận không nên dừng ở chuyện xếp chỗ; trọng tâm là làm sao ngăn gian lận có tổ chức mà không đẩy gánh nặng sang thí sinh.
Quy mô kỳ thi khiến yêu cầu đó càng cấp thiết: năm 2026 có 1.223.776 thí sinh dự thi, tăng 61.642 so với năm trước và là kỳ thi lớn nhất từ trước đến nay. Số thí sinh bị đình chỉ vì vi phạm quy chế tăng từ 41 lên 89; đồng thời có 3 giám thị vi phạm, trong khi năm trước không ghi nhận trường hợp nào. Những con số này không tự chứng minh rằng trộn thí sinh sẽ giải quyết được tiêu cực, nhưng cho thấy không thể chỉ dựa vào niềm tin hay quy trình trên giấy. Đề xuất cần được đánh giá như một lớp phòng ngừa trong gói giải pháp rộng hơn, thay vì coi việc đổi chỗ thi là câu trả lời duy nhất.
Ngăn phối hợp gian lận, nhưng đừng bỏ qua gánh nặng đi lại
Lý lẽ ủng hộ việc trộn thí sinh khá rõ: khi học sinh cùng trường tập trung ở một địa điểm, khả năng trao đổi bài hoặc phối hợp có thể tăng. Nhưng xếp lại học sinh trên quy mô lớn cũng có mặt trái cụ thể. Một phụ huynh ở Hà Tĩnh cảnh báo rằng thí sinh nông thôn, miền núi có thể phải đi xa, thuê trọ và tự lo việc ăn ở nếu phương án làm đảo lộn điểm thi toàn tỉnh. Đây không phải chi tiết hậu cần phụ; mệt mỏi và bất tiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm dự thi, nhất là với gia đình ít điều kiện di chuyển. Bởi vậy, yêu cầu trộn thí sinh nên được thiết kế theo địa bàn và năng lực điểm thi, không áp dụng máy móc một khuôn cho mọi tỉnh.
Định hướng hiện được nêu là nghiên cứu bố trí thí sinh nhiều trường tại cùng điểm thi. Nếu không thể xếp xen kẽ, địa phương cần xin ý kiến Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh trước khi quyết định. Điều kiện này hợp lý nếu buộc cơ quan tổ chức giải trình vì sao không thể thực hiện, thay vì để ngoại lệ trở thành lựa chọn tùy tiện. Tuy nhiên, ý kiến cấp tỉnh cần dựa trên tiêu chí minh bạch như khoảng cách đi lại, sức chứa và khả năng bố trí nhân lực. Mục tiêu chống gian lận thi phải đi cùng nguyên tắc không khiến thí sinh gánh chi phí tổ chức bằng thời gian, sức khỏe và việc di chuyển quá xa.
Camera phòng thi cần đi cùng trách nhiệm của người lớn
Trộn thí sinh chỉ hạn chế một số cơ hội phối hợp; nó không tự ngăn được sự tiếp tay từ người có trách nhiệm tổ chức. Bộ GD&ĐT cũng đang xem xét bổ sung camera phòng thi và khu vực thi, dùng dữ liệu phục vụ hậu kiểm, xác minh và xử lý vi phạm. Đây là hướng đáng ủng hộ nếu quy định rõ phạm vi ghi hình, thời hạn lưu trữ, quyền truy cập và cách bảo vệ dữ liệu. Camera có thể tạo bằng chứng khi phát sinh tố giác, nhưng không thay thế giám thị làm đúng nhiệm vụ hay việc lựa chọn, quản lý cán bộ cẩn trọng. Một hiệu trưởng có kinh nghiệm tổ chức thi nhận định trộn thí sinh và lắp camera là giải pháp bổ sung; ý thức trách nhiệm và việc xử lý nghiêm mới quyết định hiệu quả lâu dài.
Cùng với camera, các phương án được nêu còn gồm thiết bị quét an ninh cầm tay, kiểm tra chéo, đổi mới giám sát và siết việc lựa chọn, bố trí, quản lý cán bộ. Cách tiếp cận nhiều lớp thuyết phục hơn trông chờ vào một biện pháp đơn lẻ. Nếu phát hiện vi phạm mà xử lý chậm hoặc thiếu nhất quán, cả việc trộn chỗ ngồi lẫn camera sẽ mất sức răn đe. Ngược lại, giám sát có bằng chứng và chế tài rõ ràng giúp bảo vệ thí sinh làm bài nghiêm túc, đồng thời buộc người tổ chức chịu trách nhiệm.
Kỳ thi tới cần minh bạch cả cách làm lẫn ngoại lệ
Các phương án đang được nghiên cứu nhằm chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027, chưa phải quy định cuối cùng. Trước khi áp dụng, Bộ cần công bố tiêu chí bố trí điểm thi, điều kiện xin ý kiến Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh và nguyên tắc sử dụng camera. Địa phương cũng cần chứng minh phương án vừa giảm nguy cơ gian lận vừa hạn chế việc thí sinh phải đi xa, thay vì viện dẫn chung chung điều kiện thực tế. Minh bạch từ đầu sẽ giúp phụ huynh hiểu vì sao con em được phân về điểm thi nào và cơ quan giám sát có căn cứ đánh giá ngoại lệ.
Kết luận, trộn thí sinh là một biện pháp phòng ngừa có lý, nhưng không thể thay thế giám sát nghiêm, cán bộ liêm chính và xử lý vi phạm đến nơi đến chốn. Bộ GD&ĐT nên kết hợp bố trí khác trường, camera phòng thi và kiểm tra chéo, đồng thời buộc mọi ngoại lệ phải có lý do rõ ràng. Một kỳ thi công bằng không chỉ khiến gian lận khó xảy ra; nó còn phải bảo đảm thí sinh không bị đặt vào bất lợi vì nơi cư trú hay điều kiện đi lại.
