Trộn thí sinh nhằm thu hẹp kẽ hở “sân nhà”
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh từ nhiều trường vào cùng điểm thi và đan xen danh sách phòng, nhằm hạn chế phối hợp gian lận giữa những người quen biết. Đây là biện pháp đáng nghiên cứu, nhưng sẽ không đủ sức bảo đảm kỳ thi nếu đứng riêng lẻ. Tại hội nghị tổng kết kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và chuẩn bị cho năm 2027 ở Đà Nẵng ngày 29/10, Bộ GD&ĐT đề xuất nghiên cứu quy định bố trí thí sinh từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi để phòng ngừa tiêu cực. Sau những vụ việc gian lận bị phanh phui, Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ, cũng cảnh báo việc xếp thí sinh cùng trường ở một điểm thi có thể tạo điều kiện trao đổi bài. Năm 2026, cả nước có 14 thí sinh bị tố cáo sử dụng điện thoại để gian lận. Con số này nhắc rằng chống gian lận thi cần nhiều lớp kiểm soát, không chỉ đổi chỗ ngồi.
Hiệu quả phải đi cùng giám sát và trách nhiệm
Đan xen thí sinh làm giảm lợi thế của quan hệ cùng lớp, cùng trường, nhưng không thể ngăn mọi hành vi gian lận nếu khâu coi thi lỏng lẻo hoặc cán bộ tiếp tay. Vì vậy, đề xuất cần được đặt cùng việc siết lựa chọn, phân công và quản lý cán bộ; tăng kiểm tra chéo và bổ sung camera ở phòng thi lẫn khu vực thi. Một phương án giám sát được nêu là bố trí ba cán bộ mỗi phòng: hai giám thị bên trong và một người phụ trách hành lang trong phạm vi hẹp. Camera cũng có giá trị vượt ra ngoài việc răn đe tại chỗ: hình ảnh được niêm phong, lưu từ một đến hai năm có thể hỗ trợ xác minh khi xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc đơn thư tố giác. Tuy nhiên, công nghệ chỉ hữu ích khi quy trình lưu trữ, phân quyền truy cập và xử lý vi phạm rõ ràng. Nếu thiếu trách nhiệm cá nhân, camera dễ trở thành thiết bị ghi hình hơn là công cụ giữ kỷ cương.
Tổ chức theo cụm để tránh xáo trộn
Không nên hiểu đề xuất là đưa thí sinh đi xa để trộn trên quy mô toàn tỉnh. Ở miền núi và nông thôn, giao thông hạn chế khiến việc chuyển học sinh sang điểm thi xa làm tăng gánh nặng đi lại, sinh hoạt và nguy cơ mất an toàn. Bảo vệ tính nghiêm túc của kỳ thi không thể đánh đổi bằng cách đẩy chi phí và rủi ro sang người học. Giải pháp hợp lý hơn là quy hoạch theo cụm địa lý. Nơi đông thí sinh có thể tổ chức điểm thi độc lập tại trường; nơi ít hơn thì ghép các trường lân cận thành cụm chung. Trong mỗi cụm, thí sinh được đan xen danh sách phòng, còn cán bộ coi thi được điều động chéo 100% từ nơi khác đến. Ở đô thị, việc trộn nên giới hạn trong các trường có khoảng cách di chuyển hợp lý; tại khu vực xa xôi, ưu tiên điểm thi tại chỗ nhưng đan xen học sinh giữa các trường và cơ sở giáo dục trên địa bàn. Cách làm này giữ mục tiêu khách quan mà giảm xáo trộn.
Ba trụ cột mới là lời giải đáng cân nhắc
Bộ GD&ĐT đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi quy chế theo hướng tăng cường đan xen thí sinh từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi; nếu địa phương không thể thực hiện, phương án cần được Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh xem xét. Hướng đi này nên được cụ thể hóa bằng mô hình ba trụ cột: sắp xếp thí sinh hợp lý theo cụm, giám sát phòng thi bằng camera và đề cao trách nhiệm công vụ của cán bộ coi thi. Điểm mạnh của mô hình là không đặt toàn bộ kỳ vọng vào một biện pháp. Trộn thí sinh giảm khả năng phối hợp; camera tạo căn cứ hậu kiểm; điều động chéo và phân trách nhiệm rõ ràng hạn chế sự lơi lỏng. Nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách thực thi: địa phương cần công khai tiêu chí bố trí, tính đến đường đi của học sinh và xử lý vi phạm nhất quán. Kết hợp ba trụ cột có thể tăng kỷ cương mà không biến điểm thi tốt nghiệp thành gánh nặng di chuyển. Đó là hướng cân bằng cần ưu tiên cho kỳ thi năm 2027 và các năm sau.
