El Niño khiến rủi ro mùa khô trở nên cấp bách
El Niño ở Lâm Đồng là nguy cơ thời tiết cực đoan có thể kéo dài, làm giảm mưa, tăng nắng nóng và gây thiếu nước, qua đó đẩy cao nguy cơ cháy rừng lẫn thiệt hại sản xuất. Hiện tượng này được dự báo đã đạt ngưỡng rất mạnh, có thể đạt đỉnh vào những tháng cuối năm 2026 và kéo dài sang đầu năm 2027. Vì vậy, chuẩn bị ứng phó không thể chỉ dừng ở những ngày nắng gay gắt: chính quyền cần xem đây là bài toán kéo dài, nơi quản lý nước, sản xuất nông nghiệp và bảo vệ rừng gắn chặt với nhau. Tình hình mưa đã cho thấy cảnh báo không còn xa vời: dù đang trong mùa mưa, lượng mưa tháng 10/2026 tại Lâm Đồng sụt giảm nghiêm trọng so với cùng kỳ.
Thiếu hụt nguồn nước và hạn hán trên diện rộng không chỉ gây khó cho sinh hoạt, tưới tiêu mà còn khiến thảm thực vật khô, làm lửa dễ bùng phát và lan rộng. Đó là lý do phòng cháy rừng phải được xem là nhiệm vụ trọng tâm của mùa khô, thay vì chờ đến khi có điểm cháy mới huy động lực lượng. Cảnh báo El Niño cần được chuyển thành hành động cụ thể ở từng địa bàn: theo dõi nguy cơ, chuẩn bị nhân lực và phương tiện, đồng thời giúp người dân hiểu rằng tiết kiệm nước và hạn chế nguy cơ gây cháy đều là một phần của ứng phó.
Phòng cháy rừng: chuẩn bị trước khi lửa xuất hiện
Ngày 4/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Ngọc Phúc ký Công văn số 19198/UBND-NNMT, yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ rừng triển khai ngay biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng. Đây là chỉ đạo đúng trọng tâm: khi điều kiện khô nóng làm nguy cơ tăng, phát hiện sớm và xử lý ngay từ lúc đám cháy mới phát sinh sẽ quan trọng hơn việc chỉ trông chờ vào chữa cháy quy mô lớn. Tỉnh yêu cầu thực hiện phương châm “4 tại chỗ”, lấy phòng ngừa làm chính. Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao tham mưu, triển khai công tác này; lực lượng kiểm lâm phải ứng trực 24/24 giờ khi cảnh báo cháy rừng từ cấp III trở lên.
Chỉ đạo cũng cần được thực hiện đến tận thôn, bon và khu vực rừng chưa giao, chưa cho thuê. Củng cố các tổ, đội quần chúng bảo vệ rừng, tăng kiểm tra, hướng dẫn chủ rừng và cập nhật cảnh báo là những mắt xích thiết yếu, không phải thủ tục hành chính. Việc ứng dụng công nghệ giám sát và xử lý vi phạm giúp nâng khả năng phát hiện, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào phối hợp tại chỗ và phản ứng kịp thời. Người dân sống gần rừng cần theo dõi cảnh báo, hạn chế các hoạt động có thể gây cháy và báo ngay khi phát hiện khói hoặc lửa.
Giữ nước và điều chỉnh sản xuất trước hạn
Ứng phó hạn hán phải bắt đầu từ việc biết nơi nào cần nước và nguồn nào có thể đáp ứng. Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND các xã, phường, đặc khu rà soát nhu cầu sử dụng nước và khả năng bảo đảm nước cho sản xuất cây trồng. Mức suy giảm tại hồ Đại Ninh là dấu hiệu cần lưu ý: lưu lượng nước về hồ trung bình tháng 10 đạt gần 45 m³/s, thấp hơn khoảng 14% so với trung bình nhiều năm. Khi nguồn nước mùa mưa đã yếu, lập kế hoạch trước sẽ thiết thực hơn phản ứng muộn sau khi cây trồng thiếu tưới.
Các địa phương cần xác định diện tích có nguy cơ thiếu nước, điều chỉnh lịch thời vụ và cơ cấu cây trồng theo khả năng cấp nước thực tế; nếu nguy cơ thiếu nước ở sông, suối hoặc hồ chứa xuất hiện, cần mạnh dạn cắt giảm diện tích canh tác tại nơi không bảo đảm tưới. Cơ quan chức năng cũng hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm. Đây là những lựa chọn khó, nhưng trì hoãn có thể khiến thiệt hại lan rộng hơn. Kế hoạch ứng phó chỉ có giá trị khi dựa trên đánh giá nguồn nước cụ thể của từng địa bàn, thay vì giả định mưa sẽ sớm trở lại bình thường.
Theo dõi thiên tai trong 10 ngày tới
Nguy cơ El Niño kéo dài không loại bỏ những hiểm họa thời tiết trước mắt. Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mười yêu cầu các sở, ngành và chính quyền xã, phường, Đặc khu Phú Quý theo dõi chặt chẽ bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai trong 10 ngày tới. Dự báo từ ngày 9 đến 12/11/2026, khu vực từ Thanh Hóa đến Huế, Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk có khả năng xuất hiện một đợt mưa lớn trên diện rộng. Vì vậy, ứng phó cần linh hoạt: vừa chuẩn bị cho thiếu nước kéo dài, vừa không chủ quan trước mưa lớn, ngập lụt, lũ quét và sạt lở ở những nơi có nguy cơ.
Chính quyền được yêu cầu thông tin kịp thời cho người dân, rà soát khu dân cư ven suối, vùng thấp trũng và nơi có nguy cơ sạt lở; đồng thời chuẩn bị lực lượng, phương tiện cứu hộ, duy trì trực ban và liên lạc thông suốt. Với Lâm Đồng, bài kiểm tra không chỉ là ban hành kế hoạch mà là biến cảnh báo thành hành động tại từng xã, từng khu rừng và từng vùng sản xuất. Phòng cháy rừng, tiết kiệm nước và theo dõi thiên tai cần được triển khai song song. Làm sớm sẽ giảm nguy cơ một mùa khô khắc nghiệt biến thành khủng hoảng về rừng, sinh kế và an toàn cộng đồng.
