Đào tạo để người dân làm chủ trải nghiệm tại quê nhà
Du lịch cộng đồng là cách người dân địa phương tổ chức dịch vụ đón khách dựa trên cảnh quan, văn hóa và sinh kế sẵn có, đồng thời giữ vai trò chủ động trong việc kể câu chuyện quê hương. Điểm đáng chú ý ở Vĩnh Long, Tịnh Khê và Lào Cai là đào tạo không tách rời tài nguyên bản địa: người học được trang bị kỹ năng để biến điều quen thuộc thành trải nghiệm có chất lượng. Cách làm này thuyết phục hơn việc phát triển điểm đến chỉ bằng quảng bá, bởi một chuyến đi đáng nhớ còn phụ thuộc vào cách đón khách, hướng dẫn, chuẩn bị món ăn và bảo đảm an toàn. Khi kỹ năng gắn với nhu cầu thực tế, người dân có thêm cơ hội tạo việc làm tại chỗ, còn du khách tiếp cận vùng đất qua chính đời sống của cộng đồng.
Vĩnh Long phát triển du lịch cộng đồng trên nền cảnh quan sông nước, vườn cây ăn trái và nếp sống miền Tây. Các hoạt động như đi thuyền, tham quan vườn, thưởng thức món địa phương và lưu trú tại nhà dân tạo nên sản phẩm có bản sắc; nhưng để những trải nghiệm ấy thành dịch vụ ổn định, người làm du lịch cần biết giao tiếp, đón tiếp, chế biến món ăn và tổ chức hoạt động cho khách.

Vĩnh Long và Tịnh Khê: học nghề từ sông nước, vườn cây, rừng ngập mặn
Tại Vĩnh Long, các lớp bồi dưỡng được triển khai ở An Bình, Nhi Long, Chợ Lách và Phú Thuận; riêng An Bình tổ chức học tại Khu du lịch Vinh Sang, kết hợp kiến thức phát triển du lịch cộng đồng với khảo sát thực tế điểm đến. Trong chín tháng đầu năm được nguồn tin đề cập, tỉnh mở 10 lớp với gần 499 học viên, gồm cán bộ văn hóa – xã hội và các hộ có khả năng tham gia hoạt động du lịch. Chương trình dự kiến được tăng cường trong năm 2026, cho thấy đào tạo cần đi cùng quá trình hình thành sản phẩm chứ không dừng ở một khóa học.
Ở Tịnh Khê, rừng ngập mặn bên hạ lưu sông Trà Khúc là không gian cho du khách đi thuyền, câu cá, bắt cua, đan lá dừa nước, thưởng thức đặc sản và giao lưu văn hóa. Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng Mỹ Khê, thành lập tháng 4/2023, kết nối hơn 40 hộ có rừng dừa nước tham gia mô hình theo thông tin ghi nhận tháng 5/2025. Một hộ có khoảng 0,7 ha rừng đã mở thêm dịch vụ giải khát, ăn trưa và lưu trú sau khi được hướng dẫn kỹ năng phục vụ, thuyết minh và quảng bá. Đây là chuyển đổi sinh kế gắn với việc gìn giữ cảnh quan, thay vì khai thác rừng chỉ cho sản phẩm truyền thống.

Lào Cai: nâng chất lượng dịch vụ bằng đào tạo nghề cho đồng bào
Lào Cai chọn hướng đào tạo nghề du lịch cho lao động dân tộc thiểu số, bởi chất lượng dịch vụ và khả năng giới thiệu văn hóa địa phương cần phát triển song song. Nội dung học gồm vận hành homestay, đón khách, vệ sinh, nấu ăn, sắp xếp phòng, sơ cứu cơ bản, hướng dẫn và giao tiếp. Trường hợp hướng dẫn viên Thào Thị Khu cho thấy lợi ích cụ thể: sau các khóa bồi dưỡng, chị tự tin giao tiếp hơn và lượng khách liên hệ đặt tour đều đặn hơn. Một nhân viên buồng phòng người dân tộc thiểu số khác cũng có việc làm ổn định nhờ được học nghiệp vụ khách sạn.
Năm 2024, hơn 500 người tham gia chín khóa về nghiệp vụ đón tiếp, phần mềm quản lý, bảo vệ môi trường và ứng dụng công nghệ. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, lao động dân tộc thiểu số qua đào tạo đạt 50%; tỷ lệ được ước tính hiện ở mức 45%. Các con số này đáng chú ý vì đào tạo không chỉ giúp người học tìm việc, mà còn nâng chất lượng phục vụ tại điểm đến. Khi người dân trở thành người hướng dẫn và kể chuyện văn hóa, bản sắc địa phương là một phần của sản phẩm, không phải yếu tố trang trí.

Muốn có sinh kế bền vững, lớp học phải nối với thị trường
Ba mô hình khác nhau về cảnh quan nhưng cùng chỉ ra một nguyên tắc: đào tạo kỹ năng du lịch hiệu quả nhất khi bắt đầu từ việc người dân có thể cung cấp và du khách muốn trải nghiệm. Vĩnh Long cần người biết tổ chức tour sông nước và đón khách tại vườn; Tịnh Khê cần kỹ năng dẫn thuyền, thuyết minh, phục vụ ăn ở và bảo đảm an toàn trong du lịch rừng ngập mặn; Lào Cai cần nghiệp vụ phù hợp với homestay, khách sạn và giới thiệu văn hóa. Vì vậy, nội dung học phải đi kèm thực hành, kết nối hộ dân với hợp tác xã hoặc đơn vị lữ hành, và được cập nhật theo nhu cầu khách.
Đào tạo không tự động bảo đảm sinh kế bền vững: nếu thiếu khách, phối hợp và khả năng duy trì chất lượng, kỹ năng mới khó chuyển thành thu nhập ổn định. Tuy nhiên, khi được gắn với tài nguyên địa phương và cơ hội việc làm cụ thể, người dân có thể mở rộng dịch vụ mà không rời bỏ nghề truyền thống hay quê hương. Đó là hướng phát triển đáng theo đuổi: không biến mọi nơi thành một sản phẩm giống nhau, mà giúp mỗi cộng đồng phục vụ tốt hơn bằng chính những gì mình có.







