Dạy an toàn giao thông phải bắt đầu từ hành vi
An toàn giao thông học sinh là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng thực hành và cách ứng xử có trách nhiệm để các em tự bảo vệ mình, đồng thời góp phần giữ an toàn cho người khác trên đường. Vì vậy, giáo dục giao thông không thể dừng ở việc nhắc lại luật; điều quan trọng là giúp học sinh biến quy tắc thành thói quen trong từng chuyến đi.
Tại Bắc Ninh, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 3 thuộc Phòng Cảnh sát giao thông Công an thành phố phối hợp với Công an xã Tiên Lục tổ chức tuyên truyền cho hơn 1.400 cán bộ, giáo viên và học sinh Trường THCS Tiên Lục số 1. Quy mô ấy cho thấy trường học là nơi có thể tiếp cận đông đảo học sinh, nhưng một buổi tuyên truyền chỉ tạo được tác động lâu dài nếu những điều được học tiếp tục được nhắc lại và thực hành.
Nội dung hướng đến những lựa chọn hằng ngày: đi đúng phần đường, làn đường; không dàn hàng ngang, lạng lách hay đu bám phương tiện; đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn và cài quai đúng cách. Học sinh cũng được cảnh báo không sử dụng điện thoại, ô hoặc tai nghe khi điều khiển phương tiện. Đây là những kỹ năng giao thông cụ thể, hữu ích hơn một lời nhắc chung chung rằng phải cẩn thận.
Tình huống thực tế giúp kiến thức đi vào trí nhớ
Tuyên truyền giao thông có sức thuyết phục hơn khi học sinh được tham gia thay vì chỉ ngồi nghe. Ở Bắc Ninh, báo cáo viên lồng ghép các tình huống thường gặp tại khu vực cổng trường, kết hợp giao lưu và đố vui về quy định giao thông. Cách làm này tạo cơ hội để các em thử suy nghĩ, trả lời và đối chiếu lựa chọn của mình với quy tắc an toàn.
Một hướng tiếp cận tương tự được thể hiện tại hội thi tìm hiểu pháp luật về trật tự, an toàn giao thông tổ chức ngày 24/10/2026 ở Trường THPT Chuyên Bến Tre. Bốn đội từ các trường tham gia trắc nghiệm, tiểu phẩm hoặc thuyết trình, xử lý tình huống và thi kỹ năng lái xe trên sa hình; đội Trường THPT Chuyên Bến Tre giành giải Nhất, cùng một giải Nhì và hai giải Ba. Việc kết hợp kiến thức với thao tác giúp học sinh nhìn thấy những lỗi khó nhận ra khi chỉ học lý thuyết.
Các ví dụ trong hội thi nhấn mạnh những việc nhỏ nhưng có ý nghĩa: kiểm tra phương tiện trước khi đi, quan sát biển báo, bật hoặc tắt xi nhan đúng lúc và giảm tốc độ ở nơi giao nhau. Giáo dục tốt không chỉ giúp học sinh biết điều gì bị cấm, mà còn rèn khả năng dự đoán rủi ro và chọn cách xử lý an toàn.
Văn hóa giao thông được hình thành qua cách ứng xử
Tuân thủ luật là nền tảng, nhưng văn hóa giao thông còn thể hiện ở việc biết nhường nhịn, không gây nguy hiểm cho người khác và giữ bình tĩnh khi đường đông. Với học sinh, những hành vi như không chen lấn trước cổng trường, không dàn hàng ngang và quan sát kỹ trước khi chuyển hướng cần được xem là một phần của nếp sống, không phải yêu cầu chỉ thực hiện khi có người kiểm tra.
Rủi ro vẫn hiện hữu khi học sinh đi xe máy hoặc xe điện nhưng chưa tuân thủ đúng phần đường, quy tắc tránh vượt, chuyển hướng hay sang đường. Điều đó cho thấy kiến thức luật cần đi kèm thực hành và sự giám sát phù hợp. Học sinh cũng cần được trao cơ hội tự nhận diện lỗi của mình để hiểu hậu quả, thay vì chỉ ghi nhớ một danh sách điều cấm.
Các hoạt động nhập vai, hỏi đáp, thi xử lý tình huống và thực hành trên sa hình giúp biến văn hóa giao thông thành hành vi có thể quan sát, sửa đổi. Khi học sinh chủ động nhắc bạn bè và chia sẻ điều đã học, thông điệp an toàn có thể lan ra khỏi lớp học, tới nhóm bạn và gia đình. Đó là dấu hiệu cho thấy giáo dục đã chạm tới ý thức tự giác.
Gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng phải cùng giữ nhịp
Không một buổi sinh hoạt nào có thể thay thế sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng. Nhà trường có thể dạy luật, tổ chức thực hành và phát hiện học sinh cần hỗ trợ; phụ huynh kiểm soát phương tiện, làm gương và nhắc con trước mỗi chuyến đi; lực lượng chức năng phổ biến quy định, tuần tra và xử lý vi phạm. Mỗi bên đảm nhận một phần khác nhau của cùng một mục tiêu.
Tại Bắc Ninh, học sinh và gia đình được đề nghị ký cam kết chấp hành quy định, đồng thời nhà trường và phụ huynh được yêu cầu tăng cường quản lý, nhắc nhở các em khi đi học và trở về nhà. Cam kết chỉ có giá trị nếu đi cùng hành động cụ thể: không giao phương tiện khi con chưa đủ điều kiện, kiểm tra tình trạng xe và duy trì nhắc nhở nhất quán.
Nhà trường cũng cần duy trì giáo dục suốt năm học, phối hợp với công an và phụ huynh, đồng thời kịp thời hỗ trợ những em chưa thực hiện tốt. Lực lượng cảnh sát giao thông tiếp tục tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm để phòng ngừa tai nạn từ sớm. Khi kiến thức, giám sát và nêu gương cùng hiện diện mỗi ngày, học sinh mới có cơ hội biến quy tắc thành phản xạ.
Kết luận, an toàn giao thông học sinh không thể được bảo đảm chỉ bằng một chiến dịch tuyên truyền hay một bản cam kết. Muốn các em đi đường an toàn và ứng xử văn minh, gia đình phải làm gương, nhà trường phải dạy bằng thực hành, còn lực lượng chức năng phải đồng hành và thực thi quy định. Sự phối hợp bền bỉ ấy mới giúp kiến thức trở thành thói quen.
