Từ hỗ trợ người học sang đặt hàng theo nhu cầu
Đặt hàng đào tạo nhân lực chất lượng cao là cơ chế để TP HCM xác định trước nhu cầu, chuẩn đầu ra và vị trí việc làm, rồi lựa chọn đơn vị phù hợp cung cấp chương trình học. Đây là điểm đáng chú ý hơn mức hỗ trợ: thành phố muốn mua dịch vụ đào tạo gắn với năng lực cần có, thay vì cấp kinh phí theo những chương trình không nhất thiết khớp nhu cầu tuyển dụng. Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết từ ngày 6 đến hết ngày 16-11-2026; dự thảo gồm 17 điều, cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị. Chính sách hướng đến nhân lực có chuyên môn sâu, kỹ năng đạt chuẩn quốc tế, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Nếu thiết kế được đầu ra rõ ràng, cơ chế này có thể giúp nhân lực TP HCM được đào tạo đúng việc hơn.
Ba cách chọn đơn vị đào tạo
Dự thảo mở cửa cho trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập và tư thục, viện nghiên cứu cùng tổ chức trong nước, nước ngoài có chức năng đào tạo hợp pháp tham gia. Thành phố dự kiến dùng ba phương thức: giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu. Giao nhiệm vụ dành cho đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện; đặt hàng được dùng khi trong nước chưa có cơ sở đáp ứng chuyên môn, chương trình phải thực hiện ở nước ngoài hoặc nhiệm vụ cấp bách. Các trường hợp còn lại áp dụng đấu thầu theo quy định. Cách phân luồng này hợp lý nếu tiêu chí năng lực được công khai: giao nhiệm vụ không nên đồng nghĩa với mặc định chọn sẵn, còn đấu thầu cần đánh giá chất lượng và kết quả chứ không chỉ giá dịch vụ. Khóa học có thể thiết kế riêng hoặc chọn chương trình sẵn có, học trong nước, nước ngoài, trực tuyến hoặc kết hợp.
Hỗ trợ toàn bộ chi phí nhưng có giới hạn
Người được cử đi học thuộc kế hoạch đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt có thể được hỗ trợ 100% kinh phí đào tạo, bồi dưỡng theo đơn giá dịch vụ; thời gian hỗ trợ tính theo thời gian học thực tế, tối đa 10 tháng mỗi năm học. Với chương trình tín chỉ, tổng hỗ trợ không vượt mức toàn khóa được xác định theo năm học. Đây là mức hỗ trợ đáng kể, nhưng không phải khoản cấp vô điều kiện: người học phải cam kết nghĩa vụ sau đào tạo. Tự ý bỏ học, bỏ việc trong thời gian học, không hoàn thành chương trình hoặc nghỉ trước thời hạn phục vụ cam kết có thể dẫn đến hoàn trả toàn bộ hoặc một phần kinh phí. Dự thảo cũng nêu trường hợp miễn, giảm hoàn trả, như điều động theo quyết định có thẩm quyền hoặc gặp bất khả kháng. Thành phố cần truyền đạt rõ điều kiện này để người học cân nhắc trách nhiệm trước khi đăng ký.
Sáu lĩnh vực phải nối với việc làm
Sáu nhóm ưu tiên gồm: y tế chuyên sâu, y sinh công nghệ cao và dược phẩm; giáo dục, đào tạo và sư phạm; đô thị thông minh, hạ tầng, giao thông và quy hoạch; tài chính, ngân hàng, thương mại và quản trị doanh nghiệp; văn hóa, du lịch chất lượng cao, thể thao và kinh tế di sản; công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, kinh tế xanh và nông nghiệp công nghệ cao. Danh mục này bao trùm nhiều nhu cầu phát triển của một đô thị lớn, từ bác sĩ chuyên khoa, đường sắt đô thị và logistics đến vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin và năng lượng mới. Nhưng danh sách ưu tiên chỉ có ý nghĩa khi cơ quan sử dụng lao động xác định số người cần học, năng lực cần đạt và vị trí sau khóa học. Dự thảo yêu cầu kế hoạch làm rõ vị trí việc làm trước và sau đào tạo, đồng thời đánh giá chuẩn đầu ra và hiệu quả ứng dụng.
Đây là điều kiện quyết định cơ chế có tạo ra nhân lực đúng nhu cầu hay chỉ mở thêm một kênh chi ngân sách. Cơ quan sử dụng cần bố trí công việc phù hợp và theo dõi việc vận dụng kiến thức; người học cần biết rõ nghĩa vụ phục vụ trước khi nhận hỗ trợ. Nếu các tiêu chí đầu ra, nghiệm thu và trách nhiệm hoàn trả được áp dụng nhất quán, đặt hàng đào tạo có thể biến kế hoạch nhân lực thành cam kết cụ thể giữa thành phố, đơn vị đào tạo và người học. Ý kiến góp ý hiện được tổng hợp để hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành; chính sách dự kiến trình HĐND thành phố tại kỳ họp cuối năm.
