Đề xuất hỗ trợ toàn bộ học phí, chưa phải chính sách đã ban hành
Đào tạo nhân lực chất lượng cao theo cơ chế dự thảo là việc thành phố xác định nhu cầu chuyên môn, chọn đơn vị cung cấp dịch vụ và hỗ trợ người học theo chương trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đây là đề xuất đáng chú ý vì gắn hỗ trợ ngân sách với năng lực cần thiết cho công việc, thay vì cấp kinh phí chung cho những khóa học có sẵn. Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về cơ chế này từ ngày 6 đến hết ngày 16-11-2026. Dự thảo nêu mức hỗ trợ 100% kinh phí đào tạo, bồi dưỡng theo đơn giá dịch vụ được duyệt; thời gian tính theo thời gian học thực tế, tối đa 10 tháng trong một năm học. Với chương trình tín chỉ, mức hỗ trợ được quy đổi nhưng không vượt giới hạn tương ứng của khóa học theo năm học. Cần nhấn mạnh: đây chưa phải quyền lợi đã có hiệu lực. Người học chỉ thuộc diện hỗ trợ khi nằm trong nhiệm vụ, chương trình hoặc kế hoạch được duyệt và được cử tham gia theo cơ chế quy định.
Đặt hàng đào tạo bắt đầu từ vị trí việc làm
Điểm có ý nghĩa nhất trong đề xuất không chỉ là tỷ lệ hỗ trợ, mà là cách thành phố muốn xác định khóa học. Cơ quan có nhu cầu phải nêu lĩnh vực, số lượng người học, nội dung đào tạo, năng lực cần đạt và vị trí việc làm trước cũng như sau khóa học. Kế hoạch còn phải xác định thời hạn, sản phẩm đầu ra và tiêu chí nghiệm thu. Trên cơ sở đó, TP.HCM dự kiến giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu dịch vụ đào tạo. Trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, tư thục, viện nghiên cứu cùng tổ chức trong và ngoài nước có chức năng hợp pháp đều có thể tham gia. Giao nhiệm vụ dành cho đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện; đặt hàng có thể áp dụng khi trong nước chưa có nơi đáp ứng chuyên môn, chương trình tổ chức ở nước ngoài hoặc nhiệm vụ cấp bách. Các trường hợp còn lại thực hiện đấu thầu theo quy định. Cách làm này mở rộng lựa chọn nhà cung cấp, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch về đầu ra: ngân sách nên chi cho năng lực có thể kiểm chứng và được sử dụng sau đào tạo.
Sáu lĩnh vực ưu tiên gắn với nhu cầu phát triển đô thị
Danh mục ưu tiên cho thấy thành phố muốn đào tạo theo bài toán phát triển, thay vì dàn trải nguồn lực. Sáu nhóm được nêu trong dự thảo gồm:
- Y tế chuyên sâu, y sinh công nghệ cao và dược phẩm.
- Giáo dục, đào tạo và sư phạm.
- Đô thị thông minh, hạ tầng, giao thông và quy hoạch.
- Tài chính, ngân hàng, thương mại và quản trị doanh nghiệp.
- Văn hóa, du lịch chất lượng cao, thể thao và kinh tế di sản.
- Công nghệ chiến lược, chuyển đổi số, kinh tế xanh và nông nghiệp công nghệ cao.
Trong các nhóm rộng này, những chuyên ngành được nhắc đến gồm bác sĩ chuyên khoa, đường sắt đô thị, logistics, nhân lực cho Trung tâm Tài chính quốc tế, vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin và năng lượng mới. Chương trình có thể là khóa học sẵn có hoặc thiết kế riêng, tổ chức trong nước, ở nước ngoài, trực tuyến hay kết hợp. Đây là hướng đi hợp lý nếu danh mục ưu tiên được cập nhật theo nhu cầu thực tế và gắn với vị trí việc làm cụ thể. Nếu không, phạm vi lĩnh vực quá rộng có thể khiến nguồn lực bị chia nhỏ, còn hiệu quả đào tạo khó đo lường.
Hiệu quả phụ thuộc vào cam kết sau đào tạo
Hỗ trợ đủ chi phí có thể giảm rào cản cho người được cử đi học, nhưng ngân sách công chỉ phát huy tác dụng khi kiến thức mới được đưa vào công việc. Vì vậy, dự thảo đặt yêu cầu đánh giá tiến độ, số lượng, chất lượng và mức độ đạt chuẩn đầu ra; cơ quan sử dụng nhân lực phải bố trí nhiệm vụ phù hợp, theo dõi hiệu quả ứng dụng sau đào tạo. Người học cũng phải cam kết thực hiện nghĩa vụ sau khóa học. Theo nội dung dự thảo được công bố, trường hợp tự ý bỏ học, bỏ việc trong thời gian học, không hoàn thành chương trình hoặc nghỉ việc trước thời hạn phục vụ cam kết có thể phải hoàn trả toàn bộ hoặc một phần kinh phí hỗ trợ. Đây là điều kiện cần để tránh việc hỗ trợ trở thành khoản chi không gắn với lợi ích công. Sau khi tiếp nhận góp ý, cơ quan soạn thảo dự kiến hoàn thiện dự thảo để trình cấp có thẩm quyền xem xét; kế hoạch là trình UBND thành phố xem xét trước khi trình HĐND TP.HCM thông qua trong tháng 12-2026. Kết luận lúc này nên thận trọng: đề xuất có tiềm năng, nhưng chỉ trở thành chính sách khi được thông qua và có quy trình nghiệm thu, bố trí việc làm đủ chặt.
