Ba mô hình, một nguyên tắc: học tăng cường không đồng nghĩa học thêm
Thời khóa biểu học sinh là kế hoạch phân bổ các tiết chính khóa, hoạt động giáo dục tăng cường và phần học theo nhu cầu, nhằm đáp ứng mục tiêu chương trình lẫn lựa chọn tự nguyện của người học. Chiều 4/11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM công bố hướng dẫn ba mô hình cho trường phổ thông công lập, với cách sắp xếp linh hoạt theo điều kiện từng trường.
Điểm đáng chú ý không chỉ là có thêm lựa chọn sau giờ chính khóa, mà là yêu cầu phân định rõ hai loại hoạt động. Phần tăng cường do trường tổ chức để bổ sung thực hành, trải nghiệm và vận dụng kiến thức theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018; phần theo nhu cầu phục vụ sở thích, năng khiếu hoặc định hướng cá nhân, trên cơ sở học sinh và cha mẹ tự nguyện đăng ký.
Ranh giới này quan trọng: nếu đặt tên mới nhưng dạy trước chương trình, lặp lại bài chính khóa hoặc biến thành dạy thêm, mục tiêu mở rộng trải nghiệm sẽ bị đảo ngược. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ ngày 15/11; riêng năm học 2026-2027, các trường không bị buộc tổ chức toàn bộ nội dung tăng cường.
Khác biệt nằm ở cách tổ chức lựa chọn
Mô hình 1 dành cho trường phổ thông đại trà: trường tự xếp lịch phù hợp điều kiện, bảo đảm thời lượng chính khóa và tăng cường; hoạt động theo nhu cầu được đặt vào khung riêng, không xen giữa các tiết này. Lịch có thể chia theo ngày, khối hoặc nhóm. Học sinh không đăng ký vẫn cần được bố trí giờ đến, giờ về phù hợp; nếu ở lại trường, phải có hoạt động thích hợp và giám sát an toàn.
Mô hình 2 dành cho trường có lớp học linh hoạt. Học sinh đăng ký sẽ chuyển đến phòng chức năng hoặc phòng máy theo nhóm lựa chọn: nghệ thuật, thể thao, hướng nghiệp; STEM, lập trình, AI; ngoại ngữ; hoặc kỹ năng sống. Người không đăng ký có thể tự học, đọc sách hay tham gia trải nghiệm do trường tổ chức.
Mô hình 3 áp dụng cho trường tiên tiến hội nhập và lớp tích hợp Toán, khoa học bằng tiếng Anh theo Đề án 5695, nơi toàn bộ học sinh đã tự nguyện đăng ký trước tuyển sinh đầu cấp. Lịch được xây dựng đồng bộ theo lớp riêng.
Phụ huynh nên kiểm tra lịch, quyền lựa chọn và tính công bằng
Khi trường triển khai, phụ huynh nên xem hoạt động nào thuộc phần tăng cường dành cho học sinh trong lộ trình học hai buổi, hoạt động nào là lựa chọn riêng; giờ bắt đầu, kết thúc có làm xáo trộn việc đưa đón hay không; và học sinh không đăng ký sẽ được bố trí ra sao. Hoạt động tăng cường phải được phân bổ cân đối, công bằng, không phân biệt đối xử; hoạt động theo nhu cầu phải dựa trên đăng ký tự nguyện của cả học sinh và cha mẹ.
Cũng cần đối chiếu mục tiêu, nội dung, người dạy, thời lượng và cách tổ chức thay vì chỉ nhìn tên gọi. Sở yêu cầu không thu vượt mức quy định của UBND Thành phố, không dạy trước hoặc dạy lại chương trình chính khóa, không dùng kết quả hoạt động tự chọn để thay điểm môn học.
Kế hoạch phải được hiệu trưởng phê duyệt, công khai tại trường và trên cổng thông tin ít nhất một tuần trước khi thực hiện; sau đó gửi cơ quan quản lý để theo dõi, kiểm tra. Với gia đình, đây là cơ sở để hỏi rõ lịch, lựa chọn và cách giám sát trước khi đồng ý.
Mở rộng hai buổi cần đi cùng điều kiện thực tế
Các mô hình mới nằm trong xu hướng tổ chức dạy học hai buổi/ngày, nhưng lịch linh hoạt không thể tự thay thế phòng học, giáo viên hay năng lực quản lý. Tại Cần Thơ, từ năm học 2025-2026, tỷ lệ học sinh học hai buổi/ngày đạt 100% ở tiểu học, 41,13% ở THCS và 55,06% ở THPT; việc mở rộng ở hai cấp sau vẫn gặp khó do thiếu phòng học và giáo viên tại một số địa bàn.
Đó là lời nhắc hữu ích khi đánh giá mô hình học hai buổi: số hoạt động được đưa vào lịch không quan trọng bằng việc chúng có ích, vừa sức và khả thi hay không. Hướng dẫn của TP.HCM yêu cầu các trường rà soát, điều chỉnh kế hoạch đã ban hành cho năm học 2026-2027, đồng thời hạn chế xáo trộn giờ học và giờ đón trả học sinh.
Ba mô hình tạo ra những cách tổ chức khác nhau, chứ không phải ba mức bắt buộc học thêm. Nếu trường công khai rõ lịch, nội dung, đăng ký tự nguyện và phương án trông nom, hoạt động tăng cường có thể đáp ứng nhu cầu đa dạng mà vẫn bảo vệ nhịp sinh hoạt của học sinh. Phụ huynh nên căn cứ vào kế hoạch cụ thể của trường, không chỉ dựa vào tên mô hình.
