Mưa vượt ngưỡng 500 mm, rủi ro không còn ở riêng vùng núi
Mưa lớn miền Trung là tình trạng mưa kéo dài hoặc có cường suất cao trên diện rộng, khiến đất bão hòa, suối dâng nhanh và các khu vực thấp dễ ngập. Đợt mưa từ đêm 9 đến rạng sáng 10/11 cho thấy vì sao lượng mưa cực đoan cần được xem như cảnh báo nguy hiểm, không chỉ là một con số quan trắc.
Mưa rất lớn trút xuống phía Tây từ Quảng Trị đến Đắk Lắk và phía Đông Nam Hà Tĩnh. Riêng khu vực miền núi Huế, nhiều trạm vượt lượng mưa 500 mm trong 12 giờ: Bạch Mã ghi nhận 616,8 mm, Khe Tre 563 mm, còn Hương Sơn ở Phú Lộc đạt 482,2 mm. Đây là mức đủ khiến nguy cơ lũ quét miền Trung và sạt lở đất trở nên đáng lo, nhất là tại sườn dốc, khe suối và đường qua vùng núi.
Đáng chú ý, mưa không dừng ở một đêm. Theo dự báo được cung cấp ngày 10/11, khu vực từ Quảng Trị đến Khánh Hòa còn mưa to đến rất to, với các tâm mưa được lưu ý ở phía Tây Nam Huế, phía Tây Nam Quảng Trị, phía Tây và phía Nam Đà Nẵng, cùng Quảng Ngãi. Vì vậy, người dân không nên coi việc mưa tạm ngớt là dấu hiệu nguy hiểm đã qua.
Mưa dồn dập cộng với nước xả làm rủi ro lan xuống hạ lưu
Rủi ro không chỉ đến từ mưa trực tiếp. Khi đất đã no nước, dòng chảy từ vùng cao có thể tăng nhanh; việc hồ chứa điều tiết xả nước còn khiến người dân ở hạ lưu phải theo dõi mực nước sông và cảnh báo địa phương. Thủy điện A Lưới được ghi nhận xả 2.532 m³/s; Hương Điền xả về sông Bồ 800 m³/s và có thể tăng lên 1.000 m³/s tùy lượng nước về hồ, trong khi hồ Tả Trạch xả về sông Hương 222,7 m³/s.
Tại Huế, các vùng thấp trũng ở A Lưới, Nam Đông cũ và Phú Lộc cần đề phòng ngập; khu vực hạ lưu sông Bồ cũng phải cảnh giác nước lên. Ở Quảng Trị, mưa tập trung tại phía Tây Quảng Bình cũ và Quảng Trị cũ, khiến Lệ Thủy, Hướng Hóa, Đakrông, Tà Rụt và Tân Lập cần theo dõi nguy cơ lũ. Đây là lúc không nên vượt ngầm tràn hay đi vào đường đang ngập, dù nước có vẻ chưa sâu.
Thiệt hại đã cho thấy tác động rất cụ thể: tại xã Nông Cống, Thanh Hóa, 1.577 nhà bị ngập; mưa cũng làm hư hỏng đường sá, công trình thủy lợi và cuốn trôi gia cầm. Ở xã Đakrông, Quảng Trị, sáu điểm ngầm tràn bị ngập, chia cắt giao thông. Các địa phương vẫn tiếp tục rà soát, tổng hợp thiệt hại; tình trạng giao thông cần được kiểm tra trước khi người dân lên đường.
Cảnh báo 6 giờ và diễn biến mưa cần theo dõi
Số liệu từ đêm 10 đến rạng sáng 11/11 cho thấy mưa vẫn tiếp diễn: Trà Bồng, Quảng Ngãi ghi nhận 212,8 mm; Tam Trà, Đà Nẵng đạt 188,8 mm; Bạch Mã, Huế có 138,2 mm trong kỳ quan trắc từ 19 giờ đến 3 giờ. Những điểm mưa lớn này nhấn mạnh rằng lượng mưa 500 mm ở đợt trước không phải lý do để hạ cảnh giác khi các đợt mưa mới vẫn xuất hiện.
Trong bản tin lúc 6 giờ 23 ngày 11/11, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cảnh báo nguy cơ lũ quét, sạt lở và sụt lún đất trong sáu giờ tiếp theo tại các sườn dốc, suối nhỏ thuộc Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk và Khánh Hòa. Cơ quan này cũng lưu ý mưa có thể vượt 100 mm trong ba giờ, gây ngập ở vùng trũng, đô thị và khu công nghiệp; dông có thể kèm lốc, sét, mưa đá, gió giật.
Từ sáng sớm đến đêm 11/11, Huế, Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi đến Gia Lai được dự báo có mưa phổ biến 70–150 mm, cục bộ trên 250 mm; phía đông Đắk Lắk và Khánh Hòa có nơi mưa trên 150 mm. Mưa lớn ở Trung Bộ dự báo giảm dần từ ngày 12/11, nhưng cho đến khi điều kiện thực tế cải thiện, người dân ở vùng dốc và vùng thấp vẫn cần ưu tiên cảnh báo chính thức.
Kết luận: đừng đợi nước dâng mới ứng phó
Điều đáng ngại nhất trong đợt mưa này là sự kết hợp giữa mưa kéo dài, lượng mưa cực lớn ở miền núi và nước hồ đang được điều tiết. Mưa lớn miền Trung vì thế tạo rủi ro nối tiếp: sạt lở đất và lũ quét ở thượng nguồn, ngập úng và chia cắt giao thông ở vùng thấp. Người dân nên theo dõi thông báo khí tượng, chính quyền địa phương và tình hình vận hành hồ; tránh qua ngầm tràn, không đi sát taluy có dấu hiệu nứt trượt và sẵn sàng di chuyển khỏi khu vực nguy hiểm. Dự báo mưa giảm từ ngày 12/11 là tín hiệu cần theo dõi, không phải căn cứ để chủ quan trước khi nước rút và cảnh báo được gỡ bỏ.
