Mưa dồn dập biến nguy cơ thành hiểm họa sát sườn
Mưa lớn miền Trung là đợt mưa diện rộng kéo dài từ đêm 8/11, làm sông suối dâng cao, gây ngập và sạt lở, đồng thời đặt các khu dân cư vùng trũng, chân núi trước nguy cơ lũ quét và phải sơ tán. Mưa bắt nguồn từ không khí lạnh kết hợp nhiễu động gió Đông trên cao; đến sáng 11/11, tình hình vẫn diễn biến phức tạp ở nhiều tỉnh, thành. Đây không còn là cảnh báo xa: đất đá đã tràn xuống đường vào thôn Moang Roang, xã Trà Leng, khiến phương tiện chưa thể lưu thông, còn xã Ngọc Linh sơ tán 115 hộ với gần 400 người sống sát chân núi đến nơi an toàn. Lượng mưa ghi nhận tại Trà Leng là 575,6 mm, Trà Thanh 518,4 mm và Sông Hinh 336,9 mm trong 24 giờ. Khi đất đã gần bão hòa, chờ nước rút mới ứng phó là lựa chọn quá muộn.
290 xã, phường cần coi cảnh báo là chỉ dẫn hành động
Cơ quan khí tượng cảnh báo 290 xã, phường tại tám tỉnh, thành có nguy cơ lũ quét miền Trung và sạt lở đất; rủi ro được xếp cấp 1, riêng Huế và Quảng Ngãi ở cấp 2. Con số này cho thấy hiểm họa không giới hạn ở một vài điểm núi xa xôi: dòng lũ có thể ập xuống suối nhỏ, còn sườn dốc đã ngậm nước có thể sạt bất ngờ. Mưa dự báo tại Huế, Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi phổ biến 250–450 mm, cục bộ vượt 700 mm. Trong khi đó, Huế vẫn ghi nhận ngập tại khu dân cư vùng thấp trũng; nhiều ngầm tràn ở Kim Ngân, Đakrông và Ba Lòng bị ngập 0,2–0,5 m, chia cắt giao thông, còn trạm khí tượng tại Huế ghi nhận gió giật cấp 7–8. Cảnh báo mưa lũ chỉ có ý nghĩa nếu người dân tránh xa suối, taluy và đường ngập, không chờ thấy nước dâng mới rời đi.
Điều tiết hồ và chặn đường nguy hiểm phải đi cùng sơ tán
Mưa lớn khiến các sông lên cao, còn nước hồ điều tiết cộng với mưa tại chỗ và triều cường có thể làm hạ du ngập thêm. Tại Khánh Hòa, ba hồ Suối Dầu, Đắc Lộc và Cây Sung bắt đầu điều tiết từ sáng 11/11, dự kiến kéo dài đến ngày 16/11; lũ trên sông Trà Khúc được dự báo duy trì trên báo động 2, sông Vệ có khả năng vượt báo động 3 trong 6–12 giờ tiếp theo. Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị trực ban 24/24 giờ, rà soát điểm ngập, sạt lở và bố trí lực lượng kiểm soát ngầm tràn, nơi nước chảy xiết; kiên quyết không cho người và xe đi qua nếu không an toàn. Đây là yêu cầu thiết yếu, không phải thủ tục: một chốt chặn đúng lúc có thể ngăn người dân bị cuốn vào dòng nước hoặc mắc kẹt sau điểm sạt.
Không đợi mưa ngớt mới chuẩn bị
Dự báo mưa lớn ở Trung Bộ có xu hướng giảm dần từ ngày 12/11, nhưng điều đó không đồng nghĩa nguy cơ biến mất ngay: nước vẫn có thể dồn về hạ du, đường núi còn sạt lở và các điểm chia cắt chưa thể thông tuyến tức thì. Người dân cần theo dõi thông báo sơ tán và vận hành hồ, chuẩn bị rời nhà sớm khi ở gần chân núi, khe suối hoặc vùng trũng; tuyệt đối không vượt ngầm tràn đang ngập. Chính quyền cần duy trì trực ứng phó, kiểm tra điểm nghẽn dòng chảy và phân luồng từ xa thay vì chờ sự cố mới xử lý. Đợt mưa này cho thấy thước đo ứng phó không phải là số bản tin đã phát, mà là người dân có được đưa khỏi vùng nguy hiểm và phương tiện có bị ngăn khỏi tuyến đường mất an toàn hay không. Khi hàng trăm xã đã nằm trong vùng cảnh báo, chủ động sơ tán và kiểm soát giao thông phải được ưu tiên hơn mọi nỗ lực đi lại hay khắc phục vội vàng.
