Cột mốc lớn tạo áp lực tăng tốc
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng giá trị hàng hóa được đưa ra khỏi và nhập vào thị trường trong một giai đoạn, phản ánh đồng thời sức bán hàng ra nước ngoài và nhu cầu đầu vào của nền kinh tế. Tính đến ngày 15/10, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 945,07 tỷ USD, bằng tổng mức của cả năm trước; cơ quan hải quan ước tính cả năm có thể chạm 1.110 tỷ USD.
Con số này cho thấy cuộc nước rút cuối năm không chỉ là câu chuyện gom thêm đơn hàng, mà còn là bài kiểm tra khả năng biến nhu cầu thành sản lượng giao đúng hạn. Triển vọng tiêu dùng tại Trung Quốc, châu Á, châu Âu và châu Mỹ được đánh giá tích cực, tạo dư địa cho doanh nghiệp xuất khẩu. Nhưng cơ hội không tự chuyển thành doanh thu: doanh nghiệp phải chọn đúng thị trường, chuẩn bị hàng phù hợp và kiểm soát nguồn cung trong bối cảnh thời gian còn lại của năm không dài.
Cơ hội rộng, nhưng không chia đều
Một động lực rõ nét đến từ các nhóm hàng công nghiệp. Đến ngày 15/10, xuất khẩu máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 58,6 tỷ USD, tăng khoảng 27% so với cùng kỳ; hơn 90% kim ngạch của nhóm hàng này thuộc khối doanh nghiệp FDI. Kết quả gần bằng mức xuất khẩu cả năm trước cho thấy năng lực cung ứng công nghiệp đang đi lên, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về mức độ lan tỏa tới doanh nghiệp trong nước.
Dư địa tăng trưởng được hỗ trợ bởi các hiệp định thương mại tự do và dòng vốn tiếp tục chảy vào chế biến, chế tạo. Tuy vậy, sản xuất xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào linh kiện điện tử, bán dẫn, thép và vật liệu nhập khẩu. Vì thế, tăng đơn hàng mà không củng cố nguồn cung nội địa có thể khiến nhịp sản xuất dễ bị ảnh hưởng. Đợt tăng tốc sẽ bền hơn nếu doanh nghiệp đồng thời mở rộng đầu ra và giảm những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng.
Chạy đơn hàng bằng cách đổi cách sản xuất
Tìm khách hàng cuối năm là cần thiết, nhưng giữ được khách đòi hỏi doanh nghiệp điều chỉnh cách làm chứ không chỉ tăng công suất. Trong ngành may, đơn hàng đã ký cho sản phẩm chủ lực giúp duy trì việc làm đến hết tháng 11, song cơ cấu đơn hàng chuyển sang quy mô nhỏ và vừa, với yêu cầu kỹ thuật cao hơn và sản phẩm phức tạp hơn. Đây là thay đổi buộc nhà máy tổ chức chuyền linh hoạt, tối ưu công đoạn và giữ ổn định lao động.
Bài học rộng hơn cho doanh nghiệp xuất khẩu là phải bám sát tiêu chuẩn và nhu cầu của từng thị trường khi tìm kiếm khách hàng, thay vì chỉ theo đuổi số lượng đơn. Với thủy sản, xuất khẩu tôm tăng chậm lại, trong khi diễn biến giữa các thị trường khác nhau; áp lực thuế quan, cạnh tranh và nguyên liệu tiếp tục gây sức ép. Do đó, điều chỉnh cơ cấu sản phẩm và cân đối nguyên liệu không phải việc phụ trợ, mà là điều kiện để đơn hàng mới có thể được thực hiện hiệu quả.
Tăng tốc cần đi cùng sức bền
Mốc nghìn tỷ USD là tín hiệu đáng mừng, nhưng không nên khiến doanh nghiệp chỉ nhìn vào tổng kim ngạch. Đằng sau đà tăng là những khác biệt lớn giữa ngành hàng, thị trường và năng lực cung ứng. Doanh nghiệp nào tìm được khách phù hợp, tổ chức sản xuất linh hoạt và chuẩn bị đủ nguyên liệu sẽ có lợi thế hơn trong chặng cuối năm; doanh nghiệp chạy theo đơn hàng mà bỏ qua chất lượng thực hiện có thể tự làm suy yếu quan hệ với khách.
Vì vậy, tăng tốc xuất nhập khẩu Việt Nam cần được đánh giá bằng cả khả năng giao hàng lẫn mức độ chủ động của chuỗi sản xuất. Mục tiêu trước mắt là tận dụng nhu cầu cuối năm, nhưng hướng đi quan trọng hơn là biến các đơn hàng thành nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn. Kim ngạch có thể tiến sát một cột mốc lịch sử; sức bền của doanh nghiệp mới quyết định cột mốc ấy có tạo được đà phát triển tiếp theo hay không.
