Kỷ lục đến sớm giữa năm thương mại nhiều sức ép
Xuất nhập khẩu Việt Nam là tổng trị giá hàng hóa đi qua biên giới để bán ra thị trường quốc tế và mua từ nước ngoài, phản ánh quy mô giao thương cũng như mức độ gắn kết của nền kinh tế với chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngày 29/10, tổng kim ngạch lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, trong khi năm vẫn còn hai tháng. Đây không chỉ là một con số gây chú ý: tốc độ cán mốc cho thấy thương mại đã mở rộng nhanh hơn dự kiến, dù môi trường toàn cầu chịu tác động từ xung đột địa chính trị, giá năng lượng tăng và áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn.
Cán mốc trước khi năm kết thúc tạo thêm ý nghĩa cho thành tích này, nhưng quy mô lớn không tự động đồng nghĩa với sức chống chịu cao hơn. Theo số liệu cơ quan hải quan, xuất khẩu đạt khoảng 493,64 tỷ USD, tăng 27,2% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 37,6%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu là điểm cần theo dõi: con số kỷ lục phản ánh dòng hàng hóa hai chiều sôi động, chứ không chỉ sức bán hàng Việt ra nước ngoài.
Ba nhóm hàng chiếm hơn nửa dòng chảy thương mại
Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; cùng máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng là ba nhóm hàng có kim ngạch xuất nhập khẩu lớn nhất. Tổng trị giá của ba nhóm đạt khoảng 532 tỷ USD, tương đương 54% tổng kim ngạch và tăng 49% so với cùng kỳ. Tỷ trọng ấy cho thấy hàng điện tử xuất khẩu và các mặt hàng công nghệ đang giữ vai trò trung tâm, nhưng cũng cho thấy thương mại Việt Nam phụ thuộc đáng kể vào một số ngành chế biến, chế tạo.
Đây là động lực rõ rệt cho cột mốc 1.000 tỷ USD, song không nên nhầm tăng trưởng của một số nhóm chủ lực với sự đa dạng toàn diện của nền kinh tế. Máy móc xuất nhập khẩu và các sản phẩm điện tử gắn Việt Nam sâu hơn với mạng lưới sản xuất quốc tế; để thành quả bền hơn, điều quan trọng là nâng giá trị tạo ra trong nước và mở rộng thêm ngành hàng có năng lực cạnh tranh. Số liệu hiện có khẳng định vai trò của công nghiệp chế biến, chế tạo, nhưng chưa đủ để kết luận phần giá trị nội địa trong các dòng hàng đã tăng tương ứng.
Đà tăng mạnh, nhưng chất lượng tăng trưởng mới là phép thử
Cột mốc năm nay nối dài một chặng tăng trưởng liên tục kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới. Các ngưỡng 100 tỷ USD năm 2007, 500 tỷ USD năm 2019 và 900 tỷ USD năm 2025 cho thấy quy mô giao thương đã tăng qua nhiều giai đoạn. Việt Nam hiện xếp thứ 18 thế giới về xuất khẩu, thứ 20 về nhập khẩu và đứng thứ hai ASEAN, sau Singapore. Vị trí này đáng ghi nhận, nhưng thứ hạng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dựa vào lượng hàng luân chuyển lớn.
Một điểm đáng cân nhắc là khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng góp khoảng 778 tỷ USD, chiếm 77,5% tổng kim ngạch; doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 223 tỷ USD. Tỷ trọng FDI lớn giúp tạo năng lực sản xuất và kết nối thị trường, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tăng liên kết với nhà cung ứng nội địa. Đà thương mại vì thế vừa là lợi thế vừa là phép thử: nếu doanh nghiệp Việt nâng được năng lực sản xuất và giá trị gia tăng, kỷ lục sẽ có nền tảng rộng hơn.
Hai tháng cuối năm cần chuyển tốc độ thành nền tảng
Cơ quan quản lý dự kiến xuất khẩu hàng hóa cả năm tăng trên 25%, vượt mục tiêu tăng trưởng 15–16% Chính phủ đề ra. Đây là triển vọng tích cực, nhưng dự báo không xóa đi sức ép từ biến động địa chính trị, năng lượng và lạm phát đã hiện diện trong bối cảnh thương mại toàn cầu. Hai tháng còn lại vì vậy cần được nhìn như giai đoạn kiểm chứng: liệu đà tăng có duy trì được và các doanh nghiệp có thể giữ nhịp giao hàng trước những bất ổn bên ngoài hay không.
Những hiệp định thương mại và mạng lưới đối tác rộng mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường; tính đến ngày 29/10, Việt Nam có quan hệ thương mại với 237 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành lợi thế bền vững khi đi cùng năng lực sản xuất trong nước và cơ cấu hàng hóa đa dạng hơn. Cột mốc kim ngạch 1.000 tỷ USD là bằng chứng rõ ràng về quy mô hội nhập, còn nhiệm vụ tiếp theo là biến quy mô ấy thành chất lượng tăng trưởng và vị thế vững chắc hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
