Không có người thân mắc bệnh không có nghĩa là bạn an toàn
Tầm soát ung thư vú là quá trình kiểm tra tuyến vú định kỳ bằng tự khám, khám lâm sàng và các kỹ thuật hình ảnh nhằm phát hiện sớm ung thư ngay cả khi chưa có triệu chứng, giúp điều trị hiệu quả hơn và giảm nguy cơ tử vong. Theo hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú của Bộ Y tế, mọi phụ nữ đều có nguy cơ mắc ung thư vú, nguy cơ này tăng dần theo tuổi và thay đổi trong suốt cuộc đời. Vì vậy, suy nghĩ “nhà không ai bị nên mình không cần tầm soát” là một ảo giác an toàn rất nguy hiểm. Bệnh viện Từ Dũ đã nhấn mạnh rõ: không có tiền sử gia đình mắc ung thư vú không phải là lý do để bỏ qua tầm soát. Nếu bạn chờ đến khi sờ thấy khối u mới đi khám, bạn đã tự bỏ lỡ giai đoạn điều trị thuận lợi nhất.
Ung thư vú: ung thư đứng đầu ở phụ nữ và không còn là bệnh của tuổi mãn kinh
Ung thư vú hiện là loại ung thư được chẩn đoán nhiều nhất ở phụ nữ, và con số không hề “hiền” như nhiều người tưởng. Theo TS.BS Lê Thị Yến, số liệu GLOBOCAN 2024 ghi nhận tại Việt Nam có 25.711 ca ung thư vú mắc mới và 10.609 trường hợp tử vong, chiếm tới 28,1% tổng số ca ung thư mới ở nữ giới. Đây là lời cảnh báo rất rõ: nếu bạn là phụ nữ, bạn nằm trong nhóm nguy cơ, bất kể gia đình có ai từng mắc bệnh hay không. Thêm vào đó, mô vú đặc vừa làm tăng nguy cơ mắc ung thư vú, vừa khiến nhũ ảnh khó phát hiện tổn thương. Điều này có nghĩa là nhiều phụ nữ trẻ, ngực còn rất “chắc”, lại càng cần chủ động tầm soát ung thư vú bằng cách kết hợp nhiều phương pháp, thay vì chờ đến tuổi cao mới nghĩ đến kiểm tra.
Tuổi bắt đầu kiểm tra và lịch tầm soát ung thư vú theo từng giai đoạn
Điều quan trọng không phải là bạn có tầm soát hay không, mà là bạn tầm soát từ tuổi nào và với tần suất ra sao. Với nhóm nguy cơ trung bình, hướng dẫn của Bộ Y tế khuyến cáo: từ 25–39 tuổi, phụ nữ nên tự khám vú hằng tháng và khám vú lâm sàng tại cơ sở y tế mỗi 1–3 năm. Từ 40–70 tuổi, cần khám vú lâm sàng và chụp X-quang tuyến vú (nhũ ảnh) mỗi năm; nếu có mô vú đặc, nên kết hợp thêm siêu âm tuyến vú. Trên 70 tuổi, việc tiếp tục tầm soát ung thư vú phụ thuộc vào tuổi thọ kỳ vọng, sức khỏe tổng quát và khả năng điều trị nếu phát hiện bệnh. Nói cách khác, tuổi bắt đầu kiểm tra không phải là “muốn thì làm”, mà nên là một mốc sức khỏe bắt buộc như khám răng hay đo huyết áp định kỳ.
Đánh giá nguy cơ cá nhân: không chỉ dành cho người “nguy cơ cao”
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng chỉ những ai có mẹ, chị em gái bị ung thư vú mới cần đánh giá nguy cơ và tầm soát kỹ. Thực tế, bác sĩ sẽ khai thác nhiều yếu tố khác nhau để xác định lịch tầm soát phù hợp cho từng người, bao gồm tiền sử bản thân hoặc gia đình mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng, vòi tử cung, phúc mạc; mang đột biến gene BRCA1/2, TP53; từng xạ trị vùng ngực trong độ tuổi 10–30; hay có tổn thương vú nguy cơ cao như tăng sản không điển hình. Dựa trên tổng nguy cơ suốt cuộc đời, phụ nữ được chia thành ba nhóm: nguy cơ trung bình (dưới 15%), nguy cơ trung bình cao (15–20%) và nguy cơ cao (trên 20%). Tiến sĩ Yến nhấn mạnh, việc phân loại chính xác giúp mỗi phụ nữ chọn đúng thời điểm tầm soát. Do đó, ngay cả khi gia đình chưa từng có người mắc ung thư vú, bạn vẫn nên được bác sĩ đánh giá nguy cơ để xây dựng lịch tầm soát ung thư vú riêng cho mình.
Tự khám, phát hiện sớm và thay đổi lối sống: ba trụ cột bảo vệ vòng một
Tự khám vú hàng tháng là thói quen đơn giản nhưng có giá trị giúp bạn nhận ra những thay đổi bất thường của cơ thể. Tuy nhiên, tự khám vú không thể thay thế các phương pháp sàng lọc tại cơ sở y tế. Nếu bạn sờ thấy khối u cứng ở ngực hoặc nách, ngực biến dạng, da vú co kéo, nhăn nheo, đỏ, sưng, nóng, sần sùi như vỏ cam, núm vú tụt vào trong hoặc chảy dịch, máu, hay đau âm ỉ vùng ngực, nách, vai, lưng trên kéo dài không rõ nguyên nhân, hãy đi khám chuyên khoa sớm. Bên cạnh tầm soát, phòng ngừa ung thư vú còn gắn chặt với lối sống: tăng vận động, hạn chế rượu, không hút thuốc, kiểm soát cân nặng, đặc biệt là tránh béo phì sau mãn kinh. Sàng lọc phát hiện sớm ung thư giúp tăng khả năng điều trị khỏi, giảm tỷ lệ tử vong và nâng cao chất lượng cuộc sống. Kết luận rõ ràng là: đừng đợi có tiền sử gia đình, hãy coi tầm soát ung thư vú là một phần tất yếu trong kế hoạch chăm sóc sức khỏe lâu dài của chính bạn.
