Không có tiền sử gia đình vẫn cần tầm soát ung thư vú

Tiền sử gia đình không phải tấm lá chắn

Tầm soát ung thư vú là việc kiểm tra tuyến vú định kỳ bằng thăm khám và các phương pháp sàng lọc phù hợp nhằm phát hiện dấu hiệu bệnh trước khi có triệu chứng rõ rệt. Vì thế, không có người thân từng mắc bệnh không phải lý do để bỏ qua việc kiểm tra: mọi phụ nữ đều có nguy cơ ung thư vú, và nguy cơ thay đổi theo tuổi tác cũng như các yếu tố cá nhân. Ung thư vú là loại ung thư mới phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam. Theo số liệu GLOBOCAN 2024 được TS.BS Lê Thị Yến, Bệnh viện K, dẫn tại một buổi sinh hoạt chuyên đề, Việt Nam ghi nhận 25.711 ca mắc mới và 10.609 trường hợp tử vong. Những con số này nhắc rằng sàng lọc không nên chỉ dành cho người có tiền sử gia đình.

Đánh giá nguy cơ cần nhìn rộng hơn gia đình

Tiền sử gia đình là một phần của bức tranh nguy cơ, không phải toàn bộ. Bác sĩ còn xem xét tiền sử bản thân hoặc gia đình mắc ung thư vú, buồng trứng, vòi tử cung hay phúc mạc; đột biến gene như BRCA1/2 hoặc TP53; từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ; và tổn thương vú nguy cơ cao như tăng sản không điển hình. Mô vú đặc vừa liên quan đến nguy cơ cao hơn, vừa có thể khiến nhũ ảnh khó phát hiện tổn thương. Các yếu tố khác gồm có kinh sớm, mãn kinh muộn, một số liệu pháp nội tiết, ít vận động, uống rượu, hút thuốc và béo phì, nhất là sau mãn kinh. Bác sĩ phân tầng nguy cơ suốt đời: trung bình dưới 15%, trung bình cao 15–20% và cao trên 20%. Vì vậy, nên trao đổi tiền sử và yếu tố cá nhân với nhân viên y tế để chọn lịch phù hợp.

Lịch tầm soát theo tuổi và nguy cơ

Với nhóm nguy cơ trung bình, hướng dẫn được Bệnh viện Từ Dũ dẫn lại phân chia lịch kiểm tra theo tuổi. Đây là mốc tham khảo để chủ động trao đổi với cơ sở y tế, không phải lý do để tự áp dụng một lịch giống nhau cho tất cả: nguy cơ cao hoặc mô vú đặc có thể cần đánh giá riêng. Tự khám giúp nhận biết thay đổi nhưng không thay thế thăm khám và sàng lọc tại cơ sở y tế.

Các mốc này dựa trên hướng dẫn sàng lọc cho nhóm nguy cơ trung bình; bác sĩ có thể điều chỉnh theo hoàn cảnh sức khỏe và nguy cơ riêng.

Đừng chờ đến kỳ kiểm tra nếu có dấu hiệu lạ

Sàng lọc định kỳ có ý nghĩa vì ung thư vú có thể được phát hiện ở giai đoạn sớm, trong đó chụp nhũ ảnh giữ vai trò chủ đạo. Phát hiện sớm giúp tăng khả năng điều trị khỏi, giảm tử vong và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tự khám không thể thay thế các phương pháp sàng lọc tại cơ sở y tế, và không nên chờ đến lịch hẹn nếu nhận thấy bất thường. Hãy đi khám khi có khối cứng ở vú hoặc dưới nách, thay đổi hình dáng vú, da co kéo hay sần như vỏ cam, núm vú tụt hoặc tự chảy dịch, máu; đau kéo dài không rõ nguyên nhân cũng cần được đánh giá. Kết luận thực tế rất rõ: dù gia đình không có tiền sử bệnh, phụ nữ vẫn nên chủ động đánh giá nguy cơ và tầm soát theo tuổi, thay vì đợi triệu chứng mới hành động.