Mùa đông ấm hơn không đồng nghĩa hết rét
El Niño là pha nóng của hệ thống khí hậu ENSO, hình thành khi mặt nước biển ở vùng xích đạo và nhiệt đới phía đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm thay đổi tương tác giữa đại dương và khí quyển, qua đó tác động đến nhiệt độ và thời tiết nhiều nơi. Với miền Bắc, thông điệp quan trọng của dự báo mùa đông năm nay không phải là “không có mùa đông”, mà là rét có thể đến muộn, số ngày rét đậm, rét hại giảm nhưng vẫn có những đợt lạnh ngắn và mạnh. Dự báo quốc gia cho biết El Niño có xác suất 96% duy trì cường độ rất mạnh từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, còn không khí lạnh được nhận định hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm. Vì vậy, một mùa đông ấm hơn không phải lý do để chủ quan trước những lần nhiệt độ giảm nhanh.
Nền nóng kéo dài trước mùa đông đã cho thấy thời tiết đang lệch nhịp. Miền Bắc ghi nhận nắng nóng diện rộng trong tháng 10 lần đầu tiên kể từ năm 1991; nhiệt độ trung bình cao hơn mức dài hạn 0,5–1 độ C trong tháng 8 và tháng 9, rồi cao hơn 2–3 độ C trong tháng 10. El Niño rất mạnh là tác nhân chính được nêu cho đợt nóng bất thường, bên cạnh áp cao cận nhiệt đới mạnh duy trì trên miền Bắc và tạo dòng không khí đi xuống. Những yếu tố này giúp giải thích vì sao không khí lạnh chưa xuất hiện theo nhịp quen thuộc, nhưng không thể dùng để khẳng định mùa đông sẽ hoàn toàn vắng rét.
Rét đậm có thể đến muộn, rồi rút nhanh
Khả năng rét đậm, rét hại xuất hiện muộn hơn quy luật khí hậu là điểm người dân nên lưu ý khi chuẩn bị cho mùa lạnh. Dự báo cho giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 cho thấy nền nhiệt cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm: khoảng 1–2 độ C trong tháng 11 và 0,5–1,5 độ C trong tháng 12, tháng 1. Riêng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, số ngày rét đậm, rét hại được dự báo thấp hơn mức trung bình cùng thời kỳ. Điều đó không loại trừ những đợt rét ngắn ngày khiến nhiệt độ giảm mạnh. Nói cách khác, nguy cơ có thể tập trung vào những khoảng thời gian ngắn thay vì một đợt lạnh kéo dài ổn định.
Mốc dự báo cũng cho thấy cần phân biệt từng khu vực, thay vì xem một ngày lạnh ở miền Bắc là dấu hiệu chung cho cả mùa. Hà Tĩnh được dự báo có thể đón đợt rét đầu tiên vào khoảng ngày 10/12, muộn hơn thường lệ; các đợt rét chủ yếu được nhận định tập trung trước tiết Lập xuân ngày 4/2/2027. Trong khi đó, miền Bắc có khả năng chịu ảnh hưởng của một đợt không khí lạnh trong nửa đầu tháng 11, đem theo mưa và thời tiết mát hơn. Đây là những mốc dự báo, không phải lịch cố định: cường độ và thời điểm thực tế vẫn có thể thay đổi khi hình thế thời tiết diễn biến.
Chuẩn bị linh hoạt trước những đợt lạnh thất thường
Mùa đông ấm trung bình vẫn có thể gây tác động rõ rệt trong vài ngày rét sâu. Người dân nên theo dõi bản tin cập nhật, nhất là khi có cảnh báo không khí lạnh, và chuẩn bị áo ấm phù hợp thay vì dựa vào cảm giác nóng của những tuần trước. Nền nhiệt cao cùng độ ẩm biến động có thể ảnh hưởng sức khỏe và làm tăng nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp. Với sản xuất, thời tiết thay đổi có thể tạo điều kiện cho sâu bệnh và dịch hại phát triển, đồng thời làm đảo lộn lịch nuôi trồng. Vì thế, dự báo theo ngày và khuyến cáo tại địa phương hữu ích hơn việc suy đoán cả mùa chỉ từ một đợt nóng hoặc một đợt rét.
Nhìn xa hơn, El Niño được dự báo tiếp tục duy trì nhưng suy yếu trong giai đoạn tháng 2–4/2027; không khí lạnh khi đó vẫn có xu hướng hoạt động yếu hơn trung bình, dù các đợt lạnh vẫn có thể xuất hiện. Trong sản xuất, một số địa phương đã tính tới điều chỉnh cách làm: vụ xuân 2027, Hợp tác xã Nông nghiệp Trung Hòa ở Can Lộc dự kiến gieo cấy 50 ha lúa bằng phương pháp mạ khay, máy cấy. Đây là cách tiếp cận đáng lưu ý: dùng dự báo để chuẩn bị và giảm rủi ro, không xem xu thế mùa ấm là bảo đảm rằng rét đậm, rét hại sẽ không xảy ra.
Kết luận, El Niño miền Bắc cùng xu thế nóng lên đang làm tăng khả năng một mùa đông đến chậm và ít ngày rét đậm, rét hại hơn trung bình. Nhưng nhận định mùa đông ấm không nên bị hiểu thành mùa đông không rét: các đợt ngắn, giảm nhiệt mạnh vẫn nằm trong kịch bản. Theo dõi cảnh báo và chuẩn bị linh hoạt là lựa chọn thực tế hơn cả việc chờ một mùa lạnh đúng như thói quen.
