Học bằng cách tự tay khám phá
Ngày hội STEM là hoạt động giáo dục đưa khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học vào những thử nghiệm, sản phẩm gần gũi để học sinh học bằng cách quan sát, làm thử và giải quyết vấn đề. Giá trị của một ngày hội như vậy không nằm ở số lượng thiết bị trưng bày, mà ở việc mỗi em có cơ hội tự khám phá và nhận ra kiến thức trong sách có thể vận hành ngoài đời. Tại Trường Tiểu học Chu Văn An, chương trình STEM và Trải nghiệm Công dân số thu hút 964 học sinh thuộc 27 lớp; học sinh từ khối 1 đến khối 5 chia nhóm tham gia các thử thách công nghệ. Quy mô đông đặt ra yêu cầu tổ chức hợp lý: nhà trường phối hợp thiết kế ba khu vực trải nghiệm, để các em lần lượt tiếp cận hoạt động và tự làm sản phẩm STEM.
Từ robot đến vật liệu tái chế
Ở ngày hội dành cho học sinh tiểu học, sự đa dạng của hoạt động giúp STEM không bị đóng khung trong lập trình hay màn hình. Tại khu Robotics, các em dùng máy tính bảng điều khiển robot tìm đường, thu hoạch nông sản, đá bóng và gắp bóng; khu thiết kế đưa các em đến với tháp giấy, mô hình ống hút và chong chóng. Một khu khác cho học sinh tạo hình 3D, tô màu kỹ thuật số và tìm hiểu cách ứng xử an toàn trên mạng. Các sản phẩm trưng bày còn biến bìa carton, chai nhựa bỏ đi thành mô hình theo những chủ đề như thành phố tương lai hay sáng tạo xanh. Cách tổ chức này đáng chú ý vì kết hợp thử nghiệm công nghệ với thao tác thủ công, đồng thời gắn tư duy sáng tạo với việc sử dụng thiết bị số có trách nhiệm.
STEM vùng cao: trải nghiệm cần gắn với cơ hội lâu dài
Tại Trường PTDTBT THCS Vân An, học sinh vùng cao được tiếp cận STEM qua những thí nghiệm và mô hình trực quan: chất lỏng phi Newton, núi lửa phun trào, kính hiển vi, mạch điện tương tác và đèn LED dùng cảm biến siêu âm. Các em không chỉ xem trình diễn mà còn trực tiếp thao tác, thử nghiệm, quan sát và tìm hiểu nguyên lý khoa học. Khác với quy mô đông của chương trình tiểu học, điểm nhấn ở Vân An là cơ hội đưa thiết bị, hoạt động thực hành đến một môi trường học đường miền núi, nơi nhà trường mong muốn tiếp tục sử dụng mô hình STEM sau ngày hội. Cô Trần Thị Phương, hiệu trưởng trường, bày tỏ mong muốn có thêm thiết bị để giáo viên duy trì hoạt động thực hành và giúp học sinh nuôi dưỡng ước mơ. Đây là lời nhắc rằng một buổi trải nghiệm chỉ tạo tác động bền hơn khi có phần tiếp nối.
Hai bối cảnh, cùng một hướng đi
Hai chương trình cho thấy trải nghiệm khoa học có thể được tổ chức linh hoạt theo lứa tuổi và điều kiện trường học: học sinh tiểu học có nhiều trạm hoạt động luân phiên, còn học sinh Vân An khám phá nguyên lý qua các mô hình và thí nghiệm cụ thể. Điểm chung quan trọng hơn là học sinh được tự tay làm, thay vì chỉ nghe giải thích. Theo cô Bùi Lê Bảo Khánh, hiệu trưởng Trường Tiểu học Chu Văn An, ngày hội được xây dựng để cụ thể hóa định hướng đổi mới phương pháp dạy học. Tại Vân An, STEM CONNECT hướng tới kết nối giáo dục lâu dài giữa học sinh Hà Nội và học sinh miền núi, đồng thời đặt mục tiêu xây dựng phòng thí nghiệm STEM tại trường. Muốn ngày hội STEM tạo thay đổi thật, các trường cần biến sự hào hứng nhất thời thành cơ hội thực hành thường xuyên. Đó mới là cách đưa khoa học và công nghệ đến gần mọi học sinh.
