Quy mô lớn, mục tiêu phải đi xa hơn nhận thức
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút dại gây ra, lây từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt tiếp xúc với vùng da tổn thương hay niêm mạc; khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh gây tử vong. Năm 2026, sáng kiến “Đẩy lùi bệnh dại” (STOP Rabies) được triển khai tại Tây Ninh và Đồng Tháp, với mục tiêu tiếp cận hơn 65.000 học sinh tiểu học và trung học cơ sở, đồng thời đào tạo 240 giáo viên và nhân viên y tế trường học. Hai nguồn tư liệu cùng xác nhận quy mô và nhóm học sinh này, cho thấy đây không phải hoạt động tuyên truyền nhỏ lẻ mà là một chương trình có độ phủ đáng kể. Tuy vậy, số người được tiếp cận chỉ là bước đầu. Giá trị của giáo dục sức khỏe trong trường học phải được đo bằng khả năng giúp trẻ nhận ra nguy cơ và biết tìm trợ giúp, chứ không chỉ nhớ tên căn bệnh.
Bài học cần biến kiến thức thành phản xạ an toàn
Chương trình dự kiến có 30.000 học sinh tham gia tại Tây Ninh và 35.000 em tại Đồng Tháp; tương ứng, 116 và 124 giáo viên, nhân viên y tế trường học sẽ được đào tạo. Nội dung được lồng ghép vào hoạt động học tập qua truyện, tờ thông tin và bài tập thực hành phù hợp từng lứa tuổi. Cách dạy này có ưu điểm rõ ràng: trẻ tiếp nhận tình huống gần gũi thay vì chỉ nghe cảnh báo chung chung. Bài học nên giúp các em phòng tránh tiếp xúc nguy hiểm với động vật, nhận biết khi nào đã có khả năng phơi nhiễm và hiểu rằng cần tìm hỗ trợ y tế kịp thời. Tư liệu không nêu quy trình sơ cứu cụ thể sau khi bị cắn, vì vậy nhà trường không nên tự bổ sung hướng dẫn ngoài căn cứ chuyên môn; nội dung xử trí cần được thống nhất với cán bộ y tế.
Giáo viên là mắt xích quyết định độ tin cậy
Mô hình “Train-the-Trainer” đặt giáo viên và nhân viên y tế trường học vào vai trò truyền đạt kiến thức nền tảng, kỹ năng truyền thông và hướng dẫn học sinh nhận diện nguy cơ. Đây là lựa chọn hợp lý: một buổi truyền thông có thể tạo chú ý, nhưng người lớn ở trường mới có cơ hội nhắc lại thông điệp trong sinh hoạt và bài học thường ngày. Năm 2025, chương trình đã nâng cao nhận thức cho 30.000 học sinh và đào tạo 119 giáo viên, nhân viên y tế tại 58 trường tiểu học, THCS ở Tây Ninh. Kết quả đó tạo nền để mở rộng sang Đồng Tháp trong năm 2026, đồng thời tiếp tục hoạt động tại Tây Ninh. Tuy nhiên, đào tạo 240 người chỉ có ý nghĩa nếu họ được trang bị tài liệu thống nhất và biết chuyển học liệu thành tình huống thực hành, tránh để thông điệp phòng chống bệnh dại dừng ở khẩu hiệu.
Từ lớp học đến gia đình và cộng đồng
Học sinh có thể mang kiến thức về nhà, giúp người thân nhận biết nguy cơ và chủ động tìm hỗ trợ y tế khi có tình huống phơi nhiễm. Đây là lợi ích đáng kể của phòng bệnh dại trong trường học: một bài học đúng có thể vượt khỏi phạm vi lớp học, nhất là khi trẻ sống trong gia đình có nuôi chó, mèo hoặc thường tiếp xúc với động vật. Bối cảnh càng khiến giáo dục phòng ngừa trở nên cần thiết: trong giai đoạn 2022–2025, cả nước ghi nhận hơn 90.000 trường hợp bị chó, mèo cắn hoặc cào và 323 ca tử vong do bệnh dại. Con số ấy nhắc rằng truyền thông không thể thay thế tiêm phòng cho vật nuôi hay xử trí y tế, nhưng có thể giúp người dân không xem nhẹ nguy cơ. Kết luận nên rõ ràng: chương trình có quy mô đáng ghi nhận, còn thành công phụ thuộc vào việc mỗi học sinh biết tránh nguy hiểm, nhận ra phơi nhiễm và báo cho người lớn để được hỗ trợ kịp thời.
