Phòng bệnh dại cần bắt đầu từ kiến thức dễ áp dụng
Phòng bệnh dại là việc giảm nguy cơ lây nhiễm từ động vật sang người bằng cách tránh tiếp xúc nguy hiểm, nhận biết tình huống phơi nhiễm và tìm hỗ trợ y tế kịp thời. Đây không phải kiến thức chỉ dành cho người lớn: trẻ cần biết cách ứng xử an toàn trước khi gặp chó, mèo lạ hoặc bị cắn, cào.
Năm 2026, Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Đại học Y Dược TP.HCM, các sở nông nghiệp và môi trường, trường học tại Tây Ninh và Đồng Tháp phối hợp với Boehringer Ingelheim Việt Nam triển khai tiếp sáng kiến “Đẩy lùi bệnh dại” (STOP Rabies). Chương trình đặt mục tiêu tiếp cận hơn 65.000 học sinh tiểu học và THCS, đồng thời đào tạo 240 giáo viên, nhân viên y tế trường học. Quy mô này đáng chú ý vì đưa giáo dục sức khỏe đến nơi trẻ học tập hằng ngày, thay vì chỉ trông chờ thông tin đến với các em qua từng gia đình.
Lý do không thể xem nhẹ vấn đề đã rõ: trong giai đoạn 2022–2025, Việt Nam ghi nhận hơn 90.000 trường hợp bị chó, mèo cắn hoặc cào và 323 ca tử vong do bệnh dại.
Hai tỉnh, hơn 65.000 học sinh và 240 người hỗ trợ
Kế hoạch năm 2026 tiếp tục tại Tây Ninh và mở rộng sang Đồng Tháp. Tây Ninh dự kiến có 30.000 học sinh tham gia, cùng 116 giáo viên và nhân viên y tế trường học được tập huấn; ở Đồng Tháp, các con số tương ứng là 35.000 học sinh và 124 nhân sự. Cộng lại, chương trình hướng tới hơn 65.000 học sinh và đào tạo 240 người hỗ trợ triển khai tại địa phương.
Đây là bước nối tiếp hoạt động năm 2025 tại Tây Ninh, khi chương trình đặt mục tiêu nâng cao nhận thức cho 30.000 học sinh và đào tạo 119 giáo viên, nhân viên y tế tại 58 trường tiểu học và THCS. Mở rộng địa bàn là tín hiệu tích cực, nhưng số người được tiếp cận không tự động chứng minh trẻ đã biết cách hành động an toàn. Giá trị của chương trình sẽ phụ thuộc vào việc kiến thức được truyền đạt rõ ràng, lặp lại và phù hợp với độ tuổi.
Trường học có thể biến kiến thức thành phản xạ
Trọng tâm đáng khích lệ là đưa phòng chống bệnh dại vào hoạt động học tập, thay vì giới hạn ở một buổi tuyên truyền riêng lẻ. Tài liệu được mô tả gồm truyện, tờ thông tin và bài tập thực hành phù hợp với lứa tuổi; chương trình cũng áp dụng mô hình “Train-the-Trainer”, tập huấn giáo viên và nhân viên y tế về kiến thức nền tảng cùng kỹ năng truyền thông để hướng dẫn học sinh.
Cách tiếp cận này có lý: giáo viên có thể củng cố thông điệp trong môi trường quen thuộc, còn học sinh có thể mang điều đã học về kể lại với gia đình. Trẻ biết tránh tiếp xúc nguy hiểm với động vật, nhận ra khi nào có thể đã phơi nhiễm và tìm trợ giúp y tế đúng lúc sẽ có thêm khả năng bảo vệ bản thân, đồng thời giúp người thân chủ động hơn.
Tuy nhiên, thông tin được công bố chưa nêu bài học cụ thể gồm những bước nào, mỗi trường tổ chức ra sao, thời lượng bao lâu hay cách đánh giá học sinh ghi nhớ và vận dụng. Đây là khoảng trống đáng lưu ý: mô tả tài liệu và mô hình tập huấn cho biết hướng đi, nhưng chưa đủ để phụ huynh hình dung trẻ sẽ được dạy chính xác điều gì.
Quy mô cần đi cùng hướng dẫn rõ ràng
Bệnh dại lây từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt tiếp xúc với vùng da tổn thương, niêm mạc; khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh gây tử vong. Nguy cơ có thể giảm nhờ tiêm phòng cho chó, mèo, kiểm soát nguồn lây và xử trí dự phòng kịp thời sau phơi nhiễm. Vì vậy, bài học ở trường cần giúp trẻ hiểu không chỉ cách tránh nguy hiểm mà còn phải báo ngay cho người lớn và tìm hỗ trợ y tế khi có sự cố.
Bối cảnh càng khiến việc giáo dục sớm có ý nghĩa: trong chín tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận 54 ca tử vong do bệnh dại tại 21 trong 34 tỉnh, thành phố. Trường học không thể thay thế tiêm phòng vật nuôi hay dịch vụ y tế, nhưng có thể giúp trẻ nhận ra nguy cơ và phản ứng đúng thay vì hoảng sợ hoặc im lặng.
Hơn 65.000 học sinh được hướng tới là một quy mô đáng kể, song thành công không nên chỉ được tính bằng số người tham gia. Chương trình cần công khai rõ hơn nội dung, cách tổ chức và cách kiểm tra khả năng vận dụng. Khi giáo dục sức khỏe trong trường học đi kèm hướng dẫn cụ thể, trẻ mới có thể biến kiến thức phòng bệnh dại thành hành động hữu ích cho mình và cộng đồng.
