Siết quản lý để bảo vệ sinh kế dài hạn
Chống khai thác IUU là việc ngăn chặn hoạt động đánh bắt bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định, đồng thời bảo đảm khai thác thủy sản có trách nhiệm và nguồn gốc rõ ràng. Với Hải Phòng, đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là điều kiện để bảo vệ nguồn lợi và sinh kế lâu dài của ngư dân. Thành phố có 125 km bờ biển, khoảng 4.000 km² mặt biển, 388 đảo lớn nhỏ và ngư trường rộng, nhưng tiềm năng ấy không thể được bảo toàn nếu quản lý nghề cá còn lỏng lẻo. Năm 2025, sản lượng thủy sản đạt gần 314.000 tấn; 10 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 274.300 tấn, bằng 107% cùng kỳ. Quy mô sản xuất đáng kể càng khiến việc kiểm soát khai thác hải sản trở thành nhiệm vụ thường xuyên, thay vì chiến dịch ngắn hạn.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trần Văn Quân, Hải Phòng xác định chống khai thác IUU là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, thường xuyên và lâu dài. Nhận định này đúng ở chỗ nó đặt quản lý nghề cá vào mối liên hệ trực tiếp với tương lai ngành thủy sản Hải Phòng: nếu chỉ chạy theo sản lượng mà bỏ qua tính hợp pháp và khả năng tái tạo nguồn lợi, tăng trưởng hôm nay có thể làm suy yếu sinh kế ngày mai.
Dữ liệu đội tàu đi cùng thực thi pháp luật
Trọng tâm trước mắt là quản lý tàu cá bằng dữ liệu đầy đủ và kiểm soát hoạt động thực tế. Đến ngày 31/10/2026, cả 786 tàu dài từ 6 m trở lên đã được rà soát, cấp phép, làm sạch dữ liệu, đối soát thông tin VNeID, cập nhật vào VN-Fishbase, ghi số đăng ký và đánh dấu. Trong 421 tàu dài từ 12 m trở lên thuộc diện đăng kiểm, 415 tàu còn hạn, tương đương 98,6%; sáu tàu vừa hết hạn đang làm thủ tục gia hạn. Thành phố không còn tàu thuộc diện “3 không” — không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép khai thác. Đây là nền móng cần thiết, nhưng dữ liệu chỉ có ý nghĩa khi được nối với giám sát hành trình, kiểm soát tại cảng và xác minh kịp thời dấu hiệu bất thường.
Từ đầu năm đến ngày 31/10/2026, cơ quan chức năng xác minh 213 lượt tàu có dấu hiệu vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình. Trong 452 vụ việc có dấu hiệu vi phạm được ghi nhận, 219 vụ bị xử phạt hành chính với tổng số tiền hơn 4 tỷ đồng; 233 vụ được xác định không vi phạm nên không xử phạt. Việc phân biệt rõ vụ có vi phạm với vụ không vi phạm quan trọng không kém mức phạt: thực thi nghiêm phải dựa trên xác minh, tránh biến kiểm soát thành xử lý máy móc. Thành phố cho biết chưa phát hiện tàu bị nước ngoài bắt giữ do khai thác trái phép trong năm 2026; kết quả này cần được duy trì bằng kiểm tra liên tục, không phải lý do để giảm cảnh giác.

Gỡ điểm nghẽn để quy định đi vào thực tế
Siết đội tàu là cần thiết nhưng chưa đủ, bởi ngư dân chỉ có thể tuân thủ ổn định khi hạ tầng và cách tổ chức sản xuất hỗ trợ họ làm đúng. Hải Phòng vẫn gặp bất cập ở cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão; phần mềm quản lý, giám sát chưa đồng bộ; một số quy định về phân vùng khai thác, nhật ký và truy xuất nguồn gốc còn vướng. Ở khâu sau khai thác, bảo quản, sơ chế và chế biến sâu còn hạn chế, trong khi liên kết giữa ngư dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và đơn vị tiêu thụ chưa chặt chẽ. Nếu những điểm nghẽn này không được tháo gỡ, chi phí tuân thủ và việc chứng minh nguồn gốc sẽ tiếp tục đè lên từng chuyến biển, còn giá trị sản phẩm khó tăng tương xứng.
Tuyên truyền cũng cần được thiết kế theo nhịp sống của nghề biển, nơi nhiều chủ tàu và thuyền trưởng thường xuyên vắng đất liền. Hải Phòng đã kết hợp phổ biến trực tiếp tại cảng, bến cá, khu neo đậu và trên biển với hướng dẫn về giấy phép, thiết bị giám sát, nhật ký khai thác và ranh giới vùng biển. Mô hình hai mã QR giúp ngư dân dùng điện thoại tra cứu điều cần biết trước khi xuất bến hoặc khi cần; kênh phản ánh ẩn danh cũng tạo thuận lợi để báo tin và hỗ trợ lực lượng chức năng xác minh vi phạm. Đây là cách làm thiết thực: biến quy định từ văn bản xa lạ thành thông tin có thể dùng ngay, song cần đi kèm hệ thống cảng và công nghệ đủ tin cậy.
Từ kiểm soát khai thác đến thủy sản bền vững
Bước tiếp theo không nên dừng ở việc giữ sạch danh sách tàu hay xử lý các vụ vi phạm. Hải Phòng cần tiếp tục rà soát đội tàu, kiểm soát tàu ra vào cảng và duy trì giám sát hành trình, đồng thời khắc phục thiếu hụt hạ tầng, đồng bộ công nghệ và hoàn thiện cơ chế truy xuất. Chính quyền thành phố khẳng định sẽ không chủ quan, tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành và địa phương quản lý chặt đội tàu, nâng hiệu quả kiểm soát, kiên quyết ngăn vi phạm phát sinh. Nhưng định hướng dài hạn còn đòi hỏi chuyển dịch cơ cấu: giảm dần áp lực khai thác, tăng tỷ trọng nuôi trồng, phát triển mô hình sản xuất bền vững và tạo sinh kế ổn định cho ngư dân.
Chống khai thác IUU vì thế cần được nhìn như một phần của cải tổ ngành, không phải chiếc đích tách rời sản xuất. Khi quản lý tàu cá nghiêm minh đi cùng cảng cá đáp ứng nhu cầu, dữ liệu liên thông và chuỗi chế biến, tiêu thụ có trách nhiệm, thủy sản Hải Phòng mới có thể chuyển từ khai thác đơn thuần sang phát triển hiện đại, bền vững. Kết luận cần rõ ràng: kiểm soát là điều kiện bắt buộc, nhưng gỡ điểm nghẽn và bảo đảm sinh kế mới là cách giữ thành quả lâu dài.






