Chống gian lận phải bắt đầu từ cách tổ chức
Thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi quốc gia đánh giá kết quả học tập phổ thông và làm căn cứ xét công nhận tốt nghiệp; vì vậy, quy trình tổ chức phải bảo đảm công bằng cho thí sinh ở mọi điểm thi. Ngày 29/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy chế để tăng phòng ngừa gian lận từ khâu chuẩn bị, tổ chức đến thanh tra, giám sát và hậu kiểm. Đây là hướng đi cần thiết: chỉ xử lý sau khi sai phạm bị phát hiện sẽ không đủ bảo vệ niềm tin vào kỳ thi. Bộ trưởng Phạm Ngọc Thưởng nêu các vi phạm tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang đã ảnh hưởng đến uy tín và niềm tin của công chúng. Bài học ở đây không phải là tăng hình thức kiểm soát cho có, mà là thiết kế nhiều lớp giám sát để một lỗ hổng tại một khâu không thể làm tổn hại tính công bằng của cả kỳ thi.
Xếp thí sinh liên trường để giảm nguy cơ thông đồng
Một phương án đang được nghiên cứu là bố trí thí sinh của các trường khác nhau tại cùng một điểm thi, nhằm giảm nguy cơ thông đồng và gian lận. Với thí sinh, thay đổi này có thể khiến việc phân điểm thi khác cách sắp xếp quen thuộc; đổi lại, môi trường thi ít gắn với một trường riêng có thể hạn chế khả năng phối hợp giữa người dự thi và người tổ chức tại chỗ. Đây chưa phải quy định đã chốt: nếu không thể ghép thí sinh liên trường, phương án tổ chức sẽ được xem xét trên cơ sở ý kiến của ban chỉ đạo thi cấp tỉnh. Vì vậy, cơ quan địa phương cần cân bằng mục tiêu chống gian lận với điều kiện thực tế và việc đi lại của thí sinh. Biện pháp chỉ có sức thuyết phục nếu được áp dụng nhất quán, giải thích rõ và không tạo thêm bất lợi không cần thiết cho người dự thi.
Camera và máy quét: tăng khả năng phát hiện
Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất tăng số lượng camera phòng thi và mở rộng giám sát tại các khu vực liên quan; dữ liệu camera được xem là căn cứ để theo dõi, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Đây là công cụ hữu ích nếu hình ảnh được lưu giữ, rà soát và sử dụng đúng quy trình, thay vì chỉ tạo cảm giác có giám sát. Bộ cũng khuyến khích các hội đồng thi dùng máy quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng thi. Máy quét có thể hỗ trợ phát hiện thiết bị bị cấm, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của cán bộ coi thi hay việc kiểm soát toàn bộ quy trình. Kết hợp kiểm tra trực tiếp với dữ liệu hình ảnh và hậu kiểm là cách hợp lý hơn khi gian lận có thể phát sinh ở nhiều thời điểm.
Kỷ luật tổ chức mới là lớp bảo vệ quyết định
Quy mô kỳ thi khiến việc dựa vào một biện pháp đơn lẻ càng rủi ro: kỳ thi năm 2026 có hơn 1,2 triệu thí sinh, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,01%; 89 thí sinh vi phạm quy chế, trong đó 14 trường hợp bị cáo buộc dùng điện thoại. Cùng với thiết bị giám sát, Bộ đề xuất siết việc lựa chọn, phân công và quản lý nhân sự, đồng thời xử lý nghiêm người vi phạm. Bộ cho biết 41 bị can đã bị khởi tố liên quan đến hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Con số này cho thấy chống gian lận thi không thể chỉ đặt gánh nặng lên thí sinh: trách nhiệm của người tổ chức phải được kiểm soát và xử lý tương xứng. Kỳ thi năm 2027 dự kiến diễn ra ngày 11–12/6; Bộ cũng dự kiến rà soát, sửa đổi một số quy định liên quan. Camera, máy quét và cách xếp thí sinh chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng giám sát thực chất, trách nhiệm rõ ràng và hậu kiểm nghiêm túc.
