Từ khai thác tài nguyên sang quản trị không gian biển
Kinh tế biển Việt Nam là tổng thể hoạt động tạo giá trị từ biển và vùng ven biển, gắn khai thác tài nguyên với quản trị không gian, bảo vệ hệ sinh thái và sinh kế cộng đồng. Nghị quyết 20-NQ/TW đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, nhưng điểm đáng chú ý không chỉ là mở rộng sản xuất: đó là thay đổi cách tổ chức và sử dụng biển như một không gian phát triển chiến lược.
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành nghị quyết, kế thừa kết quả tám năm thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW về phát triển bền vững kinh tế biển. Những năm qua, cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp và đô thị ven biển đã được đầu tư, nhưng năng suất, sức cạnh tranh, công nghệ và năng lực quản trị vẫn chưa theo kịp tiềm năng. Vì vậy, tiếp tục tăng khai thác mà không đổi cách quản lý sẽ khó tạo bước tiến. Tầm nhìn đến năm 2045 là trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững từ biển.
Liên kết ngành mới biến lợi thế thành động lực
Nghị quyết đặt các ngành hàng hải, cảng biển, logistics, du lịch, thủy sản, năng lượng tái tạo và công nghiệp ven biển trong một tổng thể, thay vì để mỗi ngành chạy theo quy hoạch riêng. Đây là lựa chọn đúng: cùng một vùng biển có thể phù hợp với cảng, điện gió ngoài khơi, nuôi biển và du lịch sinh thái; quy hoạch chắp vá dễ khiến dự án chồng lấn, cạnh tranh không gian và làm giảm hiệu quả đầu tư.
Các mục tiêu đến năm 2030 làm rõ quy mô tham vọng: GRDP các tỉnh, thành phố ven biển phấn đấu đóng góp trên 70% GDP cả nước, tăng trưởng bình quân trên 11% mỗi năm; đội tàu biển Việt Nam đảm nhận 20% vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, còn chi phí logistics được kéo xuống dưới 12% GDP. Hạ tầng cảng biển logistics, năng lượng và kết nối vùng vì thế phải đi cùng nhau. Chỉ xây thêm công trình mà không phối hợp dịch vụ, luồng hàng và quy hoạch vùng sẽ không đủ để tạo năng lực cạnh tranh.
Thể chế rõ ràng và công nghệ là điều kiện mở lối
Muốn khai thác hiệu quả, cần có quy tắc minh bạch về ai được sử dụng vùng biển, theo hình thức nào và chịu trách nhiệm ra sao. Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện cơ chế giao, cho thuê, đấu giá, đăng ký và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng, khai thác không gian biển; đồng thời làm rõ quyền và nghĩa vụ của các chủ thể. Đây không phải thủ tục phụ: cơ chế thiếu rõ ràng sẽ khiến dự án khó chuẩn bị, nguồn lực khó dịch chuyển và các hoạt động dễ va chạm.
Song song, làm chủ công nghệ biển tiên tiến, ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là điều kiện để tiến ra biển xa, biển sâu. Trung ương yêu cầu rà soát, cập nhật quy hoạch không gian biển quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, bảo đảm kết nối giữa đất liền, biển, vùng trời và các không gian phát triển mới; đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí đo lường mục tiêu quốc gia biển mạnh. Tiến độ và chất lượng thực hiện những việc này sẽ quyết định liệu tiềm năng có thành lợi thế thật hay chỉ nằm trên quy hoạch.
Tăng trưởng phải đến được với người dân ven biển
Cơ hội là lớn, nhưng kết quả không thể chỉ đo bằng sản lượng hay số dự án. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, 21 trong 34 tỉnh, thành phố có biển; kinh tế biển hiện đóng góp khoảng 50% GRDP cả nước, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Những con số này cho thấy biển đã có trọng lượng đáng kể trong nền kinh tế, đồng thời đặt ra yêu cầu phân chia lợi ích công bằng hơn giữa doanh nghiệp, địa phương và cộng đồng.
Đời sống người dân ven biển, hải đảo được nâng cao và văn hóa biển được gìn giữ là những mục tiêu gắn với phát triển kinh tế, không phải phần việc có thể để lại sau. Tăng trưởng cần cân bằng lợi ích kinh tế, môi trường và người dân, đồng thời gắn với khả năng thích ứng biến đổi khí hậu. Kết luận, Nghị quyết 20 chỉ có thể đưa Việt Nam tới vị thế quốc gia biển mạnh nếu quản trị thống nhất, liên kết ngành, thể chế khai thác rõ ràng và năng lực công nghệ cùng tiến lên. Biển sẽ trở thành động lực tăng trưởng khi giá trị tạo ra được duy trì bền vững và người dân ven biển cùng được hưởng thành quả.
