Lạc quan của Trump đi trước bằng chứng
Đàm phán Nga Ukraine là quá trình ngoại giao giữa các bên nhằm tìm cách chấm dứt chiến sự, đồng thời xử lý những bất đồng về lãnh thổ, an ninh và quan hệ giữa Nga với châu Âu. Đây là tiến trình chưa có kết quả cuối cùng, dù Washington đang thúc đẩy các cuộc tiếp xúc.
Ngày 5/11, Tổng thống Donald Trump nói xung đột đang tiến gần hồi kết hơn bao giờ hết và dự đoán có thể đạt một thỏa thuận lớn với Nga, thậm chí vượt ra ngoài phạm vi Ukraine. Lời khẳng định tạo cảm giác đột phá, nhưng ông không tiết lộ nội dung trao đổi, điều khoản hay thời điểm ký kết. Vì vậy, đây nên được xem là tín hiệu chính trị về ý định thúc đẩy ngoại giao, không phải xác nhận rằng các bên đã thống nhất ngừng bắn. Khoảng cách giữa tuyên bố lạc quan và văn bản có thể kiểm chứng vẫn còn đáng kể.
Cuộc gặp kín đặt ra câu hỏi về tính bao trùm
Trump xác nhận đã gặp riêng Kirill Dmitriev, đặc phái viên Nga của Tổng thống Vladimir Putin, tại Nhà Trắng ngày 5/11. Cuộc gặp không nằm trong lịch trình chính thức; ông Dmitriev đến Washington dự một sự kiện do Đệ nhất phu nhân Melania Trump chủ trì. Phía Ukraine cũng có phái đoàn ở Nhà Trắng trong ngày đó, nhưng Trump cho biết ông không gặp các quan chức Ukraine.
Sự bất cân xứng này khiến lời hứa về một thỏa thuận Ukraine trở nên khó đánh giá: Moscow có kênh tiếp xúc trực tiếp với tổng thống Mỹ, còn Kyiv không có mặt trong cuộc trao đổi được Trump nhắc đến. Điều đó chưa chứng minh Washington đã chọn đứng về phía Nga, nhưng tạo lý do để Ukraine và các đồng minh đòi hỏi minh bạch về nội dung và bảo đảm rằng Kyiv có tiếng nói trong mọi thỏa thuận liên quan đến tương lai của mình.
Khuôn khổ an ninh châu Âu mới là phần khó
Thông điệp từ Washington không chỉ xoay quanh một thỏa thuận ngừng bắn. Jared Kushner cho biết Mỹ đang hướng tới những thỏa thuận thực tế nhằm giải quyết quan ngại an ninh của các bên, giảm nguy cơ xung đột tái diễn và tạo môi trường ổn định, dễ dự đoán hơn. Các đề xuất được nêu gồm tham vấn thường xuyên, đường dây liên lạc khi khủng hoảng xảy ra, minh bạch quân sự và biện pháp có đi có lại để hạn chế leo thang.
Đây là hướng tiếp cận có tham vọng hơn một lệnh ngừng bắn, nhưng cũng dễ vấp phải bất đồng sâu sắc về lợi ích và vai trò của NATO. Kushner nói các quốc gia vẫn kiểm soát lựa chọn an ninh và liên kết quân sự của mình, đồng thời NATO tiếp tục là trung tâm phòng thủ tập thể châu Âu. Nếu không có cơ chế được các bên chấp nhận, khái niệm an ninh châu Âu rộng hơn có thể vẫn chỉ là khung thảo luận.
Abu Dhabi là phép thử, không phải đích đến
Cuộc đàm phán ba bên giữa Mỹ, Nga và Ukraine được dự kiến tổ chức tại Abu Dhabi trong hai ngày 10–11/11; các đối tác châu Âu sẽ được tham vấn bên lề và có thể tham gia khuôn khổ rộng hơn nếu tiến trình có bước tiến. Đây là cơ hội để kiểm tra liệu những tín hiệu từ Nhà Trắng có chuyển thành trao đổi cụ thể hay không. Tuy nhiên, phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov nói ngày 6/11 rằng Moscow chưa nhận được thông tin chi tiết nào về thỏa thuận.
Còn một bài toán ngoại giao khác: Thủ tướng Italy Giorgia Meloni cảnh báo các khuôn khổ đàm phán chồng chéo và kêu gọi EU thống nhất lập trường. Bà đề nghị đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự tại hội nghị thượng đỉnh không chính thức ở Dublin trong tuần kế tiếp, hướng tới quyết định chính thức vào tháng 12. Kết luận nên thận trọng: các cuộc gặp và dự đoán của Trump mở thêm cửa đối thoại, nhưng chưa xác lập một thỏa thuận đình chiến. Tiến triển thật sự phải được đo bằng điều khoản được các bên chấp nhận và sự tham gia thực chất của Ukraine.
