Quyền tiếp cận biển phải được bảo đảm từ khâu quy hoạch
Quyền tiếp cận biển công cộng là khả năng người dân đi tới bờ biển và sử dụng không gian chung hợp pháp mà không phải xin phép chủ đầu tư dự án ven biển. Đây phải là nguyên tắc được tính ngay khi quy hoạch, không phải lời hứa khắc phục sau khi lối đi đã bị chặn.
Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi, trong đó quyền tiếp cận biển và hỗ trợ cộng đồng bị ảnh hưởng được nêu như những vấn đề cần giải quyết rõ hơn. Đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị dự án ven biển, lấn biển và công trình trên biển phải xác định lối xuống biển, bãi tắm công cộng cùng không gian sinh hoạt truyền thống; quyền hợp pháp của người dân không thể phụ thuộc vào sự cho phép của chủ đầu tư.
Đề nghị này chạm đúng điểm yếu của cách làm chỉ trông cậy vào xử lý vi phạm sau khi công trình hoàn tất. Khi lối đi bị rào chắn hoặc không gian cộng đồng bị thu hẹp, khôi phục quyền tiếp cận thường khó hơn nhiều so với việc buộc dự án giữ lối đi ngay từ đầu. Bố trí lối đi và không gian công cộng cần gắn với quy hoạch, giao khu vực biển và phê duyệt dự án.

Hỗ trợ sinh kế cần đến trước khi thu nhập đứt gãy
Một dự án biển có thể ảnh hưởng đến người mưu sinh hợp pháp ngay cả khi họ không có quyền sử dụng chính khu vực biển bị thu hồi. Vì thế, chính sách sinh kế ven biển không nên chỉ khoanh đối tượng theo giấy tờ quyền sử dụng; cần xét cả người bị giảm thu nhập, mất ngư trường hoặc phải đổi nghề vì hoạt động của dự án.
Đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm cho rằng dự thảo đã đề cập hỗ trợ chuyển đổi sinh kế và mức độ ảnh hưởng, nhưng chưa làm rõ ai lập phương án, kinh phí từ đâu và hỗ trợ được thực hiện khi nào. Bà đề nghị chính quyền cấp tỉnh xác định đối tượng, tham vấn cộng đồng, công khai nội dung và tiến độ, đồng thời triển khai biện pháp hỗ trợ trước khi sinh kế bị gián đoạn.
Thước đo phải là việc làm và thu nhập thực tế, không phải số buổi tập huấn hay danh sách hỗ trợ trên giấy. Cơ chế cũng cần phân định trách nhiệm đóng góp của chủ dự án và phần hỗ trợ từ ngân sách, tránh chi trả trùng lặp. Nếu người dân chưa biết sẽ làm nghề gì, ai theo dõi và nguồn thu mới có đủ duy trì cuộc sống hay không, thì gọi đó là chuyển đổi sinh kế vẫn còn quá sớm.

Chặn đầu cơ để phân bổ tài nguyên theo lợi ích tổng thể
Đại biểu Lê Hữu Trí cảnh báo việc đấu giá quyền sử dụng khu vực biển có thể bị lợi dụng để đầu cơ, giữ chỗ rồi chuyển nhượng dự án nhằm trục lợi. Đây không chỉ là lỗ hổng trong giao dịch: khi không gian biển bị nắm giữ để chờ sang tay, cơ hội phát triển của cộng đồng và việc lựa chọn dự án có ích hơn cho xã hội đều bị thu hẹp.
Bởi vậy, đấu giá cần thực chất và minh bạch, nhưng giá trả cao không thể là tiêu chí duy nhất để phân bổ biển. Đại biểu đề nghị tính đến tác động môi trường, sinh kế người dân, quốc phòng, an ninh và khả năng phục hồi hệ sinh thái; đồng thời phân biệt hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp với lợi ích tổng thể của dự án. Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc coi biển như một tài sản chỉ cần đưa cho bên trả giá cao nhất.
Các đề xuất về lối xuống biển, hỗ trợ người bị ảnh hưởng và chống giữ chỗ bổ sung cho nhau: cùng đòi hỏi cơ quan quản lý đánh giá lợi ích công cộng trước khi giao không gian biển. Tuy nhiên, đây mới là kiến nghị trong quá trình thảo luận dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo sửa đổi, không phải quy định đã có hiệu lực. Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo cơ quan liên quan tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự án luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua. Kết quả cần được đánh giá bằng những quyền và sinh kế người dân thực sự giữ được.







