Phát triển biển không thể tách rời quyền của cộng đồng
Quản lý dự án ven biển có trách nhiệm là cách tổ chức quy hoạch và triển khai công trình sao cho hoạt động kinh tế không tước đi lối xuống biển, không gian sinh hoạt truyền thống và nguồn sống hợp pháp của cộng đồng địa phương. Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), trong đó nhiều đại biểu đề nghị làm rõ các quyền lợi này ngay trong quy định quản lý dự án. Đây là hướng tiếp cận đúng: biển vừa là không gian phát triển, vừa là nơi mưu sinh và sinh hoạt của người dân. Vì vậy, dự án ven biển, dự án lấn biển và công trình trên biển cần xác định trước lối tiếp cận biển công cộng, bãi biển công cộng cùng không gian sinh hoạt truyền thống. Nếu để quyền sử dụng những không gian ấy phụ thuộc vào sự cho phép của chủ đầu tư, quyền tiếp cận biển hợp pháp sẽ chỉ còn trên giấy.

Lối xuống biển phải được tính từ khâu quy hoạch
Đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng dự thảo đã có những quy định liên quan đến quyền tiếp cận biển, sự tham gia của cộng đồng và việc ngăn chiếm dụng, rào chắn làm mất lối đi công cộng. Nhưng có quy định thôi chưa đủ: nếu lối xuống biển không được xác định khi quy hoạch, giao khu vực biển và phê duyệt dự án, việc khôi phục sau khi công trình hoàn thành sẽ rất khó khăn. Bởi vậy, yêu cầu xác định rõ lối tiếp cận biển công cộng và bãi biển công cộng cần trở thành điều kiện cụ thể trong quá trình chuẩn bị dự án, chứ không phải lời hứa khắc phục về sau. Điều đó đặc biệt quan trọng với dự án lấn biển và công trình trên biển, nơi thay đổi không gian có thể khiến đường đi quen thuộc bị gián đoạn. Người dân không nên phải xin phép chủ đầu tư để thực hiện quyền tiếp cận biển hợp pháp.

Hỗ trợ sinh kế phải đến trước khi nguồn sống bị gián đoạn
Điều 47 dự thảo luật đã đề cập hỗ trợ chuyển đổi sinh kế và lấy mức độ ảnh hưởng của dự án làm một tiêu chí, nhưng đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm lưu ý dự thảo chưa làm rõ ai lập phương án, kinh phí từ đâu và hỗ trợ được triển khai khi nào. Nếu chỉ tính người có quyền sử dụng khu vực biển bị thu hồi, những người mưu sinh hợp pháp nhưng bị giảm thu nhập hoặc buộc đổi nghề vẫn có thể bị bỏ sót. Đề xuất giao UBND cấp tỉnh xác định đối tượng, mức độ ảnh hưởng và phê duyệt phương án, sau khi tham vấn cộng đồng và công khai nội dung, kinh phí, tiến độ, là hướng đi cần thiết. Hỗ trợ cũng phải bắt đầu trước khi dự án làm gián đoạn sinh kế ven biển. Đào tạo kỹ năng hay chuyển nghề chỉ có ý nghĩa khi giúp người dân có việc làm và thu nhập thực tế, kèm cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi.
Quyền lợi rõ ràng giúp dự án có tính chính đáng
Đại biểu Lê Hữu Trí nhận định các điều từ Điều 40 đến Điều 47 đã đề cập chính sách ưu đãi, hỗ trợ và huy động nguồn lực xã hội, nhưng cần tránh để những chính sách ấy chỉ dừng ở mức khuyến khích. Muốn hỗ trợ thực chất, cần làm rõ trách nhiệm đóng góp của chủ dự án tương ứng với tác động, phần ngân sách nhà nước tham gia và nguyên tắc tránh chi trả trùng lặp. Cộng đồng cũng cần được tham gia và hưởng lợi hợp lý từ hoạt động phát triển kinh tế biển, thay vì chỉ nhận bồi đắp sau khi mất sinh kế hoặc không gian sinh hoạt. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự án luật để trình Quốc hội xem xét, thông qua. Bước tiếp theo cần biến các đề xuất thành trách nhiệm có thể kiểm tra. Dự án chỉ cân bằng được phát triển với quyền cộng đồng khi lối xuống biển và phương án sinh kế được bảo đảm từ đầu.






