Quyền tiếp cận biển phải được bảo đảm từ khâu quy hoạch
Lối xuống biển công cộng là tuyến tiếp cận bờ biển dành cho mọi người, không phụ thuộc vào sự cho phép của chủ đầu tư hay việc họ có sử dụng dịch vụ tại dự án hay không. Chiều 6/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); một số đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ cộng đồng bị ảnh hưởng và quy định rõ trách nhiệm bảo đảm lối tiếp cận biển công cộng. Biển vừa là không gian phát triển kinh tế, vừa là không gian sinh tồn của cư dân ven biển. Vì thế, quyền tiếp cận biển không thể chỉ nằm trên giấy: nếu lối đi bị chặn sau khi công trình hoàn thành, việc khôi phục sẽ khó khăn. Bảo vệ quyền ấy cần bắt đầu trước khi quy hoạch, giao khu vực biển và phê duyệt dự án.
Đại biểu đề nghị các dự án ven biển, dự án lấn biển và công trình trên biển phải xác định rõ lối tiếp cận, bãi biển công cộng cùng không gian sinh hoạt truyền thống của cộng đồng. Đây là yêu cầu hợp lý, bởi nếu chỉ cấm rào chắn trái phép mà không buộc dự án bố trí đường ra biển từ đầu, người dân vẫn có thể bị đẩy khỏi bờ biển trên thực tế. Luật cũng cần bảo đảm quyền tiếp cận hợp pháp không trở thành quyền lệ thuộc vào quyết định của chủ đầu tư. Quy hoạch công khai, tham vấn cộng đồng thực chất và xử lý hành vi chiếm dụng không gian biển công cộng phải là những điều kiện có thể kiểm tra, không phải lời kêu gọi chung chung.

Hỗ trợ sinh kế phải đến đúng người, đúng lúc
Bảo vệ bờ biển mà bỏ quên thu nhập của người sống nhờ biển thì chính sách vẫn chưa trọn vẹn. Điều 47 dự thảo luật đã đề cập hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, nhưng đại biểu Triệu Thị Ngọc Diễm cho rằng còn thiếu quy định rõ về bên lập phương án, nguồn kinh phí và thời điểm thực hiện. Khoảng trống đáng chú ý là những người mưu sinh hợp pháp nhưng không có quyền sử dụng khu vực biển bị thu hồi: họ vẫn có thể giảm thu nhập hoặc buộc phải đổi nghề vì dự án, song có nguy cơ không thuộc diện hỗ trợ nếu chỉ căn cứ vào việc thu hồi khu vực biển.
Đề xuất giao UBND cấp tỉnh xác định người bị ảnh hưởng, đánh giá mức độ tác động và phê duyệt phương án hỗ trợ là hướng đi cần thiết. Phương án phải được tham vấn cộng đồng, công khai đối tượng, nội dung, kinh phí, tiến độ và trách nhiệm thực hiện; biện pháp hỗ trợ cần có trước khi dự án làm gián đoạn sinh kế. Chính phủ cũng cần quy định phần đóng góp của chủ dự án tương ứng với tác động, phần ngân sách nhà nước và nguyên tắc tránh chi trả trùng lặp. Quan trọng hơn, hỗ trợ chuyển đổi nghề phải gắn với việc làm và thu nhập thực tế. Một lớp đào tạo hay khoản hỗ trợ trên giấy không thể thay thế sinh kế nếu người dân không có việc làm tiếp nối.
Từ cam kết trên giấy đến cơ chế thực thi
Các đề xuất cũng đặt ra yêu cầu để cộng đồng tham gia và hưởng lợi hợp lý từ phát triển kinh tế biển, thay vì chỉ gánh phần mất mát khi không gian mưu sinh bị thu hẹp. Đại biểu Lê Hữu Trí lưu ý các chính sách hỗ trợ cần đi vào thực chất, bao gồm chuyển đổi nghề, đào tạo kỹ năng, tạo việc làm mới và phục hồi sinh kế. Điều này đặc biệt quan trọng khi dự án tác động đến ngư dân, người làm nghề biển, hoạt động nuôi trồng thủy sản và dịch vụ công cộng. Nếu trách nhiệm không được phân định trước, người dân sẽ khó biết ai phải hỗ trợ, hỗ trợ bằng cách nào và cơ quan nào theo dõi kết quả.
Chính phủ cho biết sẽ chỉ đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua. Đây là cơ hội để biến quyền tiếp cận biển và bảo vệ sinh kế ven biển thành nghĩa vụ cụ thể trong quy hoạch, cấp phép và triển khai. Kết luận cần rõ ràng: dự án không thể được xem là phát triển bền vững nếu cộng đồng mất lối xuống biển hoặc mất nguồn sống mà không có phương án khắc phục. Luật sửa đổi nên đặt lợi ích công cộng làm giới hạn thực chất đối với việc sử dụng không gian biển.






