Từ công xưởng thành đối tác đồng kiến tạo
Hợp tác Việt–Nhật thế hệ mới là quan hệ trong đó doanh nghiệp hai nước cùng nghiên cứu, phát triển sản phẩm và công nghệ, đồng thời gắn kết sâu hơn trong chuỗi giá trị thay vì chỉ tiếp nhận hoặc chuyển giao công nghệ. Đây là thông điệp đáng chú ý từ cuộc gặp và tọa đàm tại Tokyo sáng 9/11, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8 đến 11/11. Ông đề nghị các doanh nghiệp Nhật nhìn Việt Nam không chỉ như một công xưởng sản xuất thô hay thị trường tiêu thụ tiềm năng, mà là đối tác chiến lược dài hạn để cùng tạo sản phẩm, thử nghiệm mô hình kinh doanh mới và phát triển công nghệ chiến lược.
Lời kêu gọi này không phủ nhận vai trò của sản xuất và đầu tư hiện hữu; nó đặt ra yêu cầu đi xa hơn. Nếu Việt Nam chỉ đảm nhiệm những công đoạn có giá trị thấp, lợi ích từ đầu tư Nhật Bản khó lan rộng sang năng lực thiết kế, nghiên cứu và làm chủ công nghệ trong nước. Keidanren, tổ chức quy tụ hơn 1.500 doanh nghiệp Nhật hàng đầu, cũng nhấn mạnh mong muốn Việt Nam đóng vai trò lớn hơn trong cấu trúc kinh tế khu vực, góp phần bảo đảm khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và cải thiện môi trường đầu tư.

Diễn đàn đặt công nghệ và chuỗi giá trị vào trung tâm
Cùng ngày 9/11 tại Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học – công nghệ Việt Nam – Nhật Bản. Diễn đàn không chỉ mở thêm không gian trao đổi đầu tư, mà còn thể hiện lựa chọn nâng chất quan hệ song phương trong bối cảnh công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cấu trúc chuỗi cung ứng đang đổi nhanh. Mở rộng thương mại và vốn đầu tư thôi chưa đủ; hai bên cần tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong từng mối liên kết.
Định hướng được đưa ra là chuyển từ mô hình “tiếp nhận – chuyển giao” sang cùng nghiên cứu, sáng tạo và phát triển. Hai nước được khuyến khích kiến tạo những chuỗi giá trị mới có tính tự chủ, bền vững và sức chống chịu cao; doanh nghiệp Việt Nam cần được hỗ trợ để nâng năng lực công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và quản trị, qua đó tham gia sâu hơn vào thiết kế, sản xuất và cung ứng. Đây là điều kiện để chuỗi cung ứng Việt Nhật trở thành quan hệ cộng tác thực chất, thay vì kết nối đơn thuần giữa nhà đầu tư và bên gia công.

Cơ hội công nghệ chỉ có ý nghĩa khi tạo năng lực tại chỗ
Hợp tác công nghệ có thể mở ra giá trị mới ở những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, năng lượng sạch và công nghiệp thông minh. Diễn đàn cũng nhấn mạnh việc kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học để đưa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có khả năng thương mại hóa. Các nhiệm vụ nghiên cứu chung về bán dẫn được triển khai trong năm 2026 là dấu hiệu cụ thể cho bước chuyển từ phối hợp kỹ thuật sang cùng nghiên cứu và phát triển công nghệ.
Chuyển giao công nghệ vẫn cần thiết, nhưng không nên là đích đến cuối cùng. Giá trị lâu dài xuất hiện khi doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp nhận kiến thức, đào tạo nhân lực, nâng chuẩn quản trị rồi tham gia sâu hơn vào khâu tạo ra sản phẩm. Đại diện doanh nghiệp Nhật đã nhấn mạnh những đóng góp qua chuyển giao công nghệ, phát triển lao động chất lượng cao, đổi mới sáng tạo và các dự án về giao thông, đô thị, khu công nghiệp, năng lượng, chuyển đổi số. Với người dân, những lĩnh vực này có thể tác động đến cơ hội việc làm, chất lượng hạ tầng và mức độ ổn định của các dịch vụ thiết yếu.

Từ cam kết đến kết quả đo được
Muốn lời kêu gọi đồng kiến tạo thành hiện thực, chính sách cần đi cùng điều kiện sản xuất đáng tin cậy. Việt Nam cam kết duy trì ổn định chính trị – xã hội, đồng thời bảo đảm các điều kiện thiết yếu cho hoạt động kinh doanh như điện, nước, hạ tầng viễn thông, đất khu công nghiệp sẵn sàng và nguồn nhân lực. Đây là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Nhật xây dựng kế hoạch dài hạn, nhưng môi trường đầu tư thuận lợi chỉ là bước đầu: hai bên còn phải biến hợp tác thành dự án nghiên cứu, sản phẩm mới và năng lực nội địa.
Tại diễn đàn, lãnh đạo Việt Nam và đoàn đại biểu chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác giữa doanh nghiệp, bộ, ngành hai nước; sự kiện cũng công bố Năm Hợp tác du lịch Việt Nam – Nhật Bản 2027–2028. Dẫu vậy, thước đo quan trọng hơn không nằm ở số lượng văn kiện. Như định hướng được nêu tại diễn đàn, thành công cần thể hiện qua công nghệ được phát triển, sản phẩm được tạo ra, doanh nghiệp cùng trưởng thành và nhân lực chất lượng cao được đào tạo. Việt Nam sẽ chỉ thực sự rời khỏi vai trò gia công khi những kết quả ấy trở thành năng lực bền vững trong nước.







