Thêm lựa chọn phòng cúm cho trẻ sợ kim tiêm
Vaccine cúm dạng xịt là vắc xin được phun thành sương trực tiếp vào mũi, tạo lựa chọn phòng bệnh không cần kim tiêm cho trẻ trong độ tuổi được chỉ định. Ngày 28/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC ra mắt và triển khai vaccine cúm của AstraZeneca dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi, bổ sung một phương thức chủng ngừa mới bên cạnh vaccine tiêm. Điểm đáng chú ý không chỉ là cách dùng dễ chịu hơn với trẻ sợ kim, mà còn là cơ hội giảm áp lực cho gia đình khi cần phòng cúm định kỳ. Tuy nhiên, dạng xịt không có nghĩa là phụ huynh có thể tự chọn và tự sử dụng. Đây vẫn là vaccine cần được nhân viên y tế tư vấn, sàng lọc và hướng dẫn. Vì vậy, câu hỏi thiết thực nhất không chỉ là “có xịt thay tiêm được không”, mà là trẻ nào phù hợp và cần lịch liều ra sao.
Cơ chế ba lớp miễn dịch và bối cảnh cúm gia tăng
Theo giới thiệu, vaccine AstraZeneca sử dụng công nghệ sống giảm độc lực, hướng đến các chủng cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria phổ biến tại Việt Nam. Vaccine tạo ba lớp miễn dịch bổ trợ nhau: miễn dịch tại niêm mạc mũi họng, nơi virus thường xâm nhập; miễn dịch toàn thân; và miễn dịch tế bào. Đây là cơ chế được quảng bá, không nên hiểu thành cam kết rằng người đã dùng sẽ không mắc cúm. Nhu cầu tìm thêm cách phòng bệnh xuất hiện trong lúc cúm mùa và bệnh hô hấp gia tăng; trong một tuần giữa tháng 10/2026, TP.HCM ghi nhận gần 35.000 ca viêm đường hô hấp cấp, còn chủng A/H1N1 chiếm gần 77% mẫu xét nghiệm dương tính với cúm. Theo dữ liệu được công bố, hiệu quả phòng các chủng virus lưu hành tương đồng với chủng trong vaccine có thể lên đến 88%; mức này không đồng nghĩa hiệu quả giống nhau với mọi chủng hoặc mọi cá nhân.
Độ tuổi và lịch liều cần hỏi rõ
Vaccine được triển khai cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi, nhưng lịch dùng khác nhau tùy tuổi và tiền sử chủng ngừa. Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vaccine cúm cần hai liều, cách nhau tối thiểu bốn tuần; trẻ đã có tiền sử tiêm cúm có thể dùng một liều theo lịch sử tiêm chủng, còn nhóm từ 9 đến dưới 18 tuổi dùng một liều theo thông tin triển khai. Mỗi liều được chia đều cho hai bên mũi, và vaccine cần dùng hằng năm vì virus cúm liên tục biến đổi. Trước khi chọn vắc xin cúm mũi, cha mẹ nên mang theo thông tin về các mũi cúm trước đây và hỏi cơ sở tiêm chủng xác nhận lịch phù hợp. Không nên tự suy ra lịch liều chỉ từ tuổi của trẻ; tiền sử tiêm chủng và đánh giá chuyên môn cũng cần được tính đến.
Không kim tiêm không có nghĩa là tự dùng
Điểm thuận tiện của vaccine cúm dạng xịt cần đi cùng yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt. Vaccine phải được giữ ở mức âm sâu từ -20 đến -30 độ C; sau khi rã đông, cần bảo quản ở 2–8 độ C và sử dụng trong thời hạn tối đa 15 tuần theo hướng dẫn nhà sản xuất. Chuyên gia của AstraZeneca lưu ý vaccine phải do nhân viên y tế sử dụng hoặc được dùng dưới sự giám sát của nhân viên y tế có chuyên môn, sau khi khám sàng lọc và chỉ định. VNVC cho biết quy trình của đơn vị gồm bác sĩ tư vấn, chỉ định phù hợp và điều dưỡng được đào tạo về kỹ thuật sử dụng cũng như xử trí phản ứng. Phụ huynh nên hỏi rõ cơ sở về độ tuổi phù hợp, lịch liều, quy trình thực hiện và các lưu ý sau sử dụng. Với hơn 20 năm theo dõi an toàn, triển khai tại hơn 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, cùng hơn 200 triệu liều phân phối toàn cầu, vaccine có dữ liệu sử dụng đáng kể; nhưng những con số đó không thay thế tư vấn cho từng trẻ. Lựa chọn xịt có thể giúp phòng cúm cho trẻ nhẹ nhàng hơn, song quyết định đúng vẫn bắt đầu từ sàng lọc và hướng dẫn y tế.
