Nền tảng không thể chỉ đứng ngoài cuộc
Trách nhiệm của sàn thương mại điện tử là nghĩa vụ kiểm soát hoạt động mua bán trên nền tảng, xác minh người bán và thông tin hàng hóa, đồng thời phối hợp xử lý vi phạm để hạn chế thiệt hại cho người mua. Hàng giả, hàng lậu vẫn len lỏi vào các sàn, nên xem nền tảng chỉ là nơi kết nối giao dịch là cách hiểu không còn phù hợp.
Ngày 22-10, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội kiểm tra một cơ sở ở xã An Khánh và phát hiện 6.800 chai sữa tắm giả nhãn hiệu Lifebuoy; chủ cơ sở khai hàng được tiêu thụ qua một sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Trách nhiệm trước tiên thuộc người trực tiếp kinh doanh hàng giả, nhưng điều đó không miễn trừ nền tảng. Luật Thương mại điện tử năm 2025 quy định chủ quản nền tảng trung gian có chức năng đặt hàng trực tuyến có thể liên đới bồi thường trong những trường hợp luật định.
Đây là nguyên tắc hợp lý: nền tảng hưởng lợi từ giao dịch và nắm công cụ quản lý gian hàng, vì vậy phải chịu trách nhiệm tương xứng với khả năng kiểm soát. Xác lập trách nhiệm của chủ nền tảng là bước cần thiết để làm sạch môi trường kinh doanh trực tuyến, thay vì để người mua tự gánh rủi ro.
Hàng giả trên sàn và những vi phạm phía sau
Hàng giả trên sàn không phải vấn đề khó nhận ra nhưng ít được xử lý: sản phẩm nhái các thương hiệu thời trang nổi tiếng vẫn được rao bán công khai, thường với giá thấp hơn nhiều so với hàng chính hãng. Chênh lệch giá lớn có thể là dấu hiệu cảnh báo, song không thể biến người mua thành lực lượng kiểm định thay cho nền tảng.
Vi phạm thương mại điện tử còn bắt đầu từ những thiếu sót tưởng như hành chính: không thông báo website bán hàng với cơ quan quản lý trước khi hoạt động; không công bố, hoặc công bố sai và thiếu thông tin chủ sở hữu; không công khai chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân. Cùng lúc, hàng giả, hàng nhập lậu và hàng không rõ nguồn gốc vẫn được bán trên mạng.
Trong 10 tháng năm 2026, Hà Nội xử lý 222 hành vi vi phạm thương mại điện tử, với tổng tiền xử phạt và thu nộp ngân sách hơn 4,4 tỷ đồng. Riêng tháng 10, cơ quan chức năng xử lý 15 vụ, phạt hành chính 497,6 triệu đồng. Những con số này cho thấy xử phạt người bán là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu gian hàng vi phạm có thể đổi tên, đóng rồi mở tài khoản mới để tiếp tục bán.
Kiểm soát chủ động mới bảo vệ được người mua
Nền tảng cần xác minh người bán và nguồn gốc hàng hóa trước khi cho phép giao dịch, công khai đầu mối chịu trách nhiệm, tiếp nhận khiếu nại và gỡ sản phẩm vi phạm nhanh chóng. Khi phát hiện dấu hiệu tái phạm, việc chỉ xóa một gian hàng là phản ứng hời hợt; cần ngăn người bán quay lại bằng tài khoản mới và lưu thông tin phục vụ truy xuất, phối hợp điều tra.
Bảo vệ người mua trực tuyến còn đòi hỏi phối hợp thường xuyên giữa sàn và cơ quan chức năng. Các quy trình số hóa để kiểm tra, giám sát và xử lý giúp phát hiện nhanh hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc nền tảng có chủ động cung cấp dữ liệu và hành động hay không. Không thể đợi đến khi người tiêu dùng bị thiệt hại rồi mới xác định trách nhiệm.
Áp lực sẽ tăng trong các đợt mua sắm cuối năm, nhất là dịp 11/11, 12/12 và lễ, Tết, khi hàng hóa lưu chuyển nhiều hơn và việc truy tìm người bán có thể phức tạp. Quản lý thị trường Hà Nội cho biết sẽ tiếp tục tăng cường kiểm tra, tập trung vào địa bàn và nhóm hàng rủi ro cao từ nay đến hết Tết Nguyên đán 2027.
Trách nhiệm phải đi cùng quyền kiểm soát
Sàn không thể bảo đảm tuyệt đối rằng mọi món hàng đều hợp pháp, nhưng phải chứng minh đã làm đủ để ngăn chặn và xử lý vi phạm: xác minh người bán, kiểm tra nguồn hàng, phản hồi cảnh báo và ngăn tái phạm. Nếu nền tảng có khả năng kiểm soát mà vẫn để hàng giả, hàng lậu lưu thông, việc đẩy toàn bộ trách nhiệm cho người bán là không thỏa đáng.
Làm sạch thương mại trực tuyến vì thế cần cả chế tài với người bán lẫn nghĩa vụ thực chất với chủ sàn. Khi trách nhiệm gắn với những công cụ quản lý mà nền tảng đang nắm giữ, người mua mới có cơ sở tin rằng một giao dịch trực tuyến được giám sát, thay vì phải tự mình đánh cược với nguồn gốc hàng hóa.
