Mốc khai thác cuối năm chịu sức ép từ bốn gói thầu
Tiến độ sân bay Long Thành là mức độ hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị, thử nghiệm và chuẩn bị vận hành của các hợp phần để sân bay có thể khai thác an toàn theo kế hoạch. Rủi ro hiện tập trung ở bốn gói thầu lớn, dù nhiều hạng mục khác vẫn đang chạy đúng mốc.
Trong báo cáo gửi Thủ tướng và Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Bộ Xây dựng cho biết dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư đạt khoảng 86,03% giá trị sản lượng. Trong 12 gói xây lắp đang triển khai, tám gói dự kiến hoàn thành trong tháng 12, nhưng bốn gói 4.8, 5.10, 7.8 và 11.5 có nguy cơ không kịp hạn. Bức tranh vì thế không thể được đánh giá bằng một con số tiến độ chung: các hạng mục thiết yếu phải hoàn tất đồng bộ thì sân bay mới có thể vận hành.
Đây không chỉ là chuyện lùi lịch thi công. Theo kế hoạch, Long Thành sẽ khai thác từng phần trong tháng 12/2026, ưu tiên cánh Tây và khu trung tâm nhà ga; một phần nhà ga hàng hóa dự kiến phục vụ hàng nội địa từ ngày 24/12. Dù mở cửa từng phần, khu vực đón khách vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu an toàn và chất lượng. Vì vậy, ép tiến độ mà bỏ qua thử nghiệm hay nghiệm thu không phải cách giải quyết.
Dòng tiền, nhân lực và vật liệu đang khóa chân công trường
Nút thắt không nằm riêng ở tốc độ thi công. Hơn 10.430 tỷ đồng khối lượng tồn đọng, vướng thanh toán trên toàn dự án đang làm nghẽn dòng tiền và giảm khả năng huy động nguồn lực của nhà thầu. ACV cho biết nguyên nhân còn có hồ sơ nội nghiệp phục vụ thanh toán hoàn thiện chậm, cùng tình trạng thiếu cán bộ kỹ thuật và lao động tay nghề cao. Khi tiền về muộn, nhà thầu khó duy trì nhân lực, thiết bị và vật tư ở quy mô cần thiết; các điểm yếu vì thế cộng hưởng thay vì xuất hiện riêng lẻ.
Gói thầu 4.8 cho thấy rõ sự đan xen này: dù đạt khoảng 80,6% giá trị hợp đồng, công trường còn khoảng 43 km đường cấp 3 và 8 km đường trục chính. Nhu cầu bê tông nhựa ước khoảng 100.000 tấn, trong khi nguồn cung đá và nhựa đường thiếu hụt; nhân lực huy động cũng thấp hơn yêu cầu. Giá một số loại cát, đá xây dựng và nhựa đường được ghi nhận tăng khoảng 30–70% so với cùng kỳ năm trước, càng làm việc thu xếp vật tư và chi phí thêm khó.
Ở gói 5.10, phần hoàn thiện xây dựng đạt 86,85%, cơ điện đạt 96,2%, nhưng khối lượng còn lại vẫn lớn và cần lao động lành nghề cùng chuyên gia kỹ thuật. Trong 51 kịch bản thử nghiệm liên động có tải, còn 16 kịch bản chưa được phê duyệt. Hai gói 7.8 và 11.5 cũng chịu ảnh hưởng do thiếu công nhân và chậm nhập khẩu, vận chuyển thiết bị chuyên ngành. Những tỷ lệ hoàn thành cao chưa thể bảo đảm ngày về đích nếu phần việc cuối cùng còn thiếu người, thiết bị hoặc điều kiện chạy thử.
Rà soát phải đi cùng tháo gỡ thực chất
Bộ Xây dựng yêu cầu ACV rà soát toàn diện khối lượng còn lại ở bốn gói trọng yếu, xác định cụ thể thời điểm hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và từng hạng mục. Nhà thầu phải huy động đủ người, vật liệu, máy móc và làm rõ mốc tiến độ thay vì chỉ đưa ra cam kết chung. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các vướng mắc thanh toán được xử lý đồng thời với kiểm soát năng lực thi công.
Các biện pháp tháo gỡ đã được thúc đẩy ở nhiều cấp. Ngày 8/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Tài chính hướng dẫn ACV xử lý khó khăn về tạm ứng, thanh toán và tài chính; Bộ Xây dựng hỗ trợ điều phối thi công, thủ tục nội nghiệp. Bộ cũng kiến nghị bảo đảm nguồn cung vật liệu, nhiên liệu và xử lý nhà thầu không đáp ứng yêu cầu nhân lực. Trên công trường, ACV rà soát phần việc chậm, điều chỉnh phạm vi và chuyển một số hạng mục sang nhà thầu có năng lực.
ACV cho biết đã thực hiện bảy đợt thanh toán, tổng cộng khoảng 6.300 tỷ đồng trong khoảng năm tháng, đồng thời chuẩn bị kinh phí cho khối lượng đủ điều kiện. Tuy nhiên, thanh toán và chuẩn bị vốn mới giải quyết được một phần: các bên còn phải hoàn thiện kịch bản thử nghiệm ORAT, chốt thời điểm hoàn thành và hoàn tất thủ tục pháp lý để vận hành đồng bộ. Các hệ thống chưa chạy thử và phần việc chưa đủ điều kiện nghiệm thu vẫn có thể kéo lùi mốc khai thác.
Long Thành vẫn có cơ hội giữ kế hoạch khai thác từng phần, nhưng không thể dựa vào nỗ lực tăng ca đơn thuần. Muốn các gói thầu Long Thành về đích, chủ đầu tư và cơ quan điều hành phải gỡ vướng thanh toán dự án, bảo đảm vật liệu đến công trường, bổ sung đúng nhân lực và theo sát từng mốc thử nghiệm. Kết luận lúc này không phải sân bay chắc chắn trễ hẹn, mà là mục tiêu cuối năm chỉ đáng tin khi các điểm nghẽn được xử lý bằng tiến độ có thể kiểm chứng.
