Chăm sóc tích hợp phải bắt đầu từ đời sống hằng ngày
Chăm sóc tích hợp người cao tuổi là cách tổ chức dịch vụ y tế, an dưỡng và hỗ trợ xã hội thành một mạng lưới liên tục, đặt nhu cầu thể chất, tinh thần và khả năng sống độc lập của mỗi người làm trung tâm. Khi dân số già hóa, đây không còn là lựa chọn bổ sung mà là hướng đi cần thiết: bệnh viện không thể thay gia đình, còn gia đình không thể một mình gánh mọi nhu cầu chăm sóc.
Hà Nội đang hướng tới hệ sinh thái kết hợp dịch vụ y tế, an dưỡng và hỗ trợ tại cộng đồng. Ngày 12-8-2026, phường Tây Hồ khai trương cơ sở chăm sóc ban ngày tại Trạm Y tế Quảng An; đây là một trong sáu địa bàn thí điểm, cùng Đống Đa, Quốc Oai, Long Biên, Việt Hưng và Cửa Nam. Mô hình “sáng đến, chiều về” giúp người cao tuổi có hoạt động, chăm sóc sức khỏe và bạn bè bên cạnh mà vẫn ở cùng gia đình.
Giá trị của dịch vụ an dưỡng ban ngày không chỉ nằm ở việc theo dõi sức khỏe. Một người cao tuổi ở nhà một mình khi con cháu đi làm có thể thiếu chuyện trò và sinh hoạt chung. Vì thế, kết nối xã hội cũng là một phần của chăm sóc, không phải tiện ích phụ.
Thanh Hóa cho thấy cộng đồng có thể trở thành tuyến chăm sóc gần dân
Với người cao tuổi, phát hiện sớm và theo dõi đều đặn thường hữu ích hơn việc chỉ tiếp cận y tế khi bệnh đã trở nặng. Thanh Hóa có tỷ lệ người cao tuổi chiếm 15,8% dân số toàn tỉnh, nên tỉnh đang xây dựng mạng lưới lấy người cao tuổi làm trung tâm, kết nối gia đình, ngành y tế, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội. Đây là cách chia sẻ trách nhiệm thay vì đẩy toàn bộ việc chăm sóc về phía người thân.
Từ năm 2020 đến nay, gần 1,6 triệu lượt người cao tuổi tại tỉnh được khám sức khỏe định kỳ; 375.650 người được sàng lọc bệnh về mắt, trong đó 35.670 người được phẫu thuật thay thủy tinh thể miễn phí. Những con số này cho thấy y tế chủ động có thể mở rộng khả năng tiếp cận, phát hiện vấn đề sớm và cải thiện chất lượng sống.
Các câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe, câu lạc bộ liên thế hệ và chi hội tại thôn, bản, khu phố giúp đưa tư vấn, vận động thể chất và giao lưu đến gần nơi cư trú. Khi cộng đồng nhận ra dấu hiệu bất thường và biết cách kết nối với y tế cơ sở, chăm sóc người cao tuổi bớt phụ thuộc vào những lần khám đơn lẻ. Thanh Hóa cũng xác định sẽ tiếp tục truyền thông về già hóa dân số, khuyến khích gia đình khám định kỳ, sống lành mạnh và quan tâm đến nhu cầu tinh thần của người thân.
Chuyên khoa lão khoa là mắt xích cần có, không phải giải pháp duy nhất
Chăm sóc cộng đồng đưa dịch vụ đến gần người dân, nhưng không thể thay thế năng lực chuyên sâu khi người cao tuổi mắc nhiều bệnh cùng lúc hoặc cần điều trị phức tạp. Cần Thơ đã ban hành kế hoạch chăm sóc sức khỏe người cao tuổi giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu đến năm 2030 có bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa. Đây là bước cần thiết để hệ thống có nơi tập trung chuyên môn về những vấn đề sức khỏe thường gặp ở tuổi già.
Kế hoạch của thành phố đặt mục tiêu 100% người cao tuổi được khám định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần và có hồ sơ theo dõi sức khỏe. Đến năm 2030, ít nhất 90% người cao tuổi được phát hiện, điều trị và quản lý các bệnh không lây nhiễm. Kế hoạch cũng nêu mục tiêu khám, điều trị tại nơi ở cho toàn bộ người cao tuổi cô đơn, bệnh nặng không thể đến cơ sở y tế.
Một bệnh viện lão khoa chỉ phát huy tác dụng khi kết nối được với tuyến cơ sở, hồ sơ theo dõi và chăm sóc tại nhà. Hà Nội cũng định hướng phát triển tổ hợp chăm sóc sức khỏe, nối dịch vụ y tế, chăm sóc và phục hồi chức năng theo quy trình liên tục, đồng thời giảm tải cho tuyến trên. Muốn mô hình bền vững, các địa phương cần đầu tư nhân lực, cơ chế phối hợp và khả năng chuyển tiếp giữa các dịch vụ, thay vì chỉ mở thêm cơ sở.
Kết luận: đo hiệu quả bằng sự liền mạch và khả năng tiếp cận
Hà Nội, Thanh Hóa và Cần Thơ đang thể hiện những phần khác nhau của cùng một hướng đi: dịch vụ ban ngày và tổ hợp chăm sóc, mạng lưới cộng đồng, cùng mục tiêu phát triển chuyên khoa lão khoa. Không mô hình nào đủ sức đáp ứng mọi nhu cầu nếu đứng riêng lẻ. Giá trị nằm ở việc người cao tuổi có thể được hỗ trợ tại nơi ở, kết nối với y tế cơ sở và chuyển đến chuyên môn phù hợp khi cần.
Vì vậy, thước đo của chăm sóc tích hợp không nên chỉ là số cơ sở được mở hay số lượt khám được ghi nhận. Điều quan trọng hơn là người cao tuổi có được theo dõi liên tục, giảm cô đơn, tiếp cận điều trị đúng lúc và duy trì phẩm giá trong cuộc sống thường ngày hay không. Khi cộng đồng, gia đình và chuyên khoa cùng vận hành như một mạng lưới, ứng phó với già hóa dân số mới thực sự lấy con người làm trung tâm.
