Chăm sóc toàn diện phải vượt ra ngoài phòng khám
Chăm sóc người cao tuổi toàn diện là cách tổ chức dịch vụ liên tục, kết nối y tế, an dưỡng, gia đình và hỗ trợ cộng đồng để người cao tuổi được sống khỏe, an toàn và duy trì gắn kết xã hội. Đây không còn là lựa chọn phụ trợ: già hóa dân số khiến nhu cầu theo dõi bệnh tật, bảo đảm an sinh và chăm sóc tinh thần tăng lên, trong khi gia đình khó có thể tự gánh mọi trách nhiệm. Tại Thanh Hóa, người cao tuổi chiếm 15,8% dân số toàn tỉnh, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cách chăm sóc và phát huy vai trò của họ. Hà Nội cũng đang hướng đến mô hình kết hợp dịch vụ y tế, an dưỡng và hỗ trợ tại cộng đồng. Hai địa phương đi theo những hướng khác nhau, nhưng cùng cho thấy chăm sóc hiệu quả cần được đưa đến gần đời sống thường ngày.
Thanh Hóa xây mạng lưới từ y tế cơ sở đến khu dân cư
Thế mạnh của Thanh Hóa là mở rộng mạng lưới chăm sóc dựa trên y tế cơ sở, gia đình và các tổ chức tại địa phương, thay vì chỉ tập trung vào cơ sở chuyên biệt. Từ năm 2020 đến nay, tỉnh ghi nhận gần 1,6 triệu lượt khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi; 375.650 người được sàng lọc bệnh về mắt, trong đó 35.670 người được phẫu thuật thay thủy tinh thể miễn phí. Các câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe, chi hội và nhóm liên thế hệ tạo thêm điểm tiếp xúc để người cao tuổi nhận tư vấn, trao đổi kinh nghiệm và duy trì hoạt động thể chất. Giá trị của cách làm này nằm ở tính gần gũi: theo dõi sức khỏe và hỗ trợ không phải chờ đến lúc phát bệnh. Tuy nhiên, để trở thành hệ sinh thái chăm sóc đúng nghĩa, những kết nối cộng đồng cần gắn chặt hơn với dịch vụ chuyên môn và chính sách an sinh.
Câu lạc bộ không thể thay thế bác sĩ, nhưng có thể giúp phát hiện nhu cầu sớm và giảm cảm giác cô lập. Khi gia đình, ngành chức năng và cộng đồng cùng tham gia, chăm sóc người cao tuổi bớt phụ thuộc vào khả năng xoay xở riêng của từng hộ. Thanh Hóa cho biết sẽ tiếp tục truyền thông về già hóa dân số, khuyến khích gia đình duy trì lối sống lành mạnh, khám định kỳ và quan tâm đến đời sống tinh thần của người thân. Đó là hướng đi cần thiết, song hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào việc người cao tuổi có được chuyển tiếp thuận lợi từ hỗ trợ tại khu dân cư sang khám, điều trị và phục hồi khi cần hay không.
Hà Nội thử mô hình ban ngày, không tách người cao tuổi khỏi gia đình
Hà Nội bổ sung một mắt xích dịch vụ cụ thể hơn: cơ sở chăm sóc ban ngày tại cộng đồng. Ngày 20-7, UBND phường Đống Đa khai trương mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày; đến ngày 12-8-2026, phường Tây Hồ khai trương cơ sở tại Trạm Y tế Quảng An. Thành phố lựa chọn sáu địa bàn thí điểm, gồm Đống Đa, Quốc Oai, Tây Hồ, Long Biên, Việt Hưng và Cửa Nam; cơ sở Tây Hồ hiện có 20 người cao tuổi tham gia. Theo phương châm “sáng đến, chiều về”, người tham gia sinh hoạt, tập luyện và được chăm sóc trong ngày, rồi trở về nhà. Mô hình này đáng chú ý vì không buộc gia đình phải chọn giữa tự chăm sóc hoàn toàn và đưa người thân rời khỏi môi trường quen thuộc.
Các hoạt động hướng đến phòng ngừa sa sút trí tuệ, hạn chế nguy cơ té ngã và cải thiện khả năng vận động. Nhưng lợi ích không chỉ nằm ở thể chất: gặp gỡ, trò chuyện và có lịch sinh hoạt đều đặn cũng giúp người cao tuổi bớt đơn độc khi con cháu đi làm. So với mạng lưới câu lạc bộ của Thanh Hóa, cơ sở ban ngày của Hà Nội cung cấp một điểm chăm sóc tập trung, có tổ chức; đổi lại, khả năng tiếp cận phụ thuộc vào địa bàn và năng lực vận hành. Hai cách làm vì thế bổ sung cho nhau hơn là cạnh tranh: một bên tạo mạng lưới rộng, bên kia thử nghiệm dịch vụ chăm sóc trực tiếp trong ngày.
Kết nối dịch vụ mới là thước đo của hệ sinh thái chăm sóc
Bước tiếp theo không nên dừng ở việc nhân rộng số câu lạc bộ hay mở thêm điểm bán trú. Hà Nội định hướng phát triển tổ hợp chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, kết nối dịch vụ y tế, chăm sóc và phục hồi chức năng theo quy trình liên tục, đáp ứng nhu cầu tại chỗ và góp phần giảm tải cho cơ sở tuyến trên. Hướng này có thể tạo mắt xích còn thiếu giữa phòng bệnh, an dưỡng và phục hồi, nhưng cần cơ chế vận hành ổn định, nhân lực phù hợp và đường chuyển tiếp rõ ràng giữa các dịch vụ. Với Thanh Hóa, ưu tiên là tiếp tục nối hoạt động cộng đồng với y tế cơ sở và bảo đảm người khó khăn không bị bỏ lại ngoài mạng lưới. Một hệ sinh thái chăm sóc chỉ có ý nghĩa khi người cao tuổi dễ tiếp cận hỗ trợ trước, trong và sau khi sức khỏe suy giảm.
So sánh hai địa phương cho thấy không có một mô hình đơn lẻ nào đáp ứng mọi nhu cầu. Thanh Hóa nhấn mạnh phòng ngừa và tương trợ tại khu dân cư; Hà Nội thử nghiệm dịch vụ an dưỡng ban ngày và định hướng kết nối chăm sóc chuyên sâu hơn. Chính quyền có thể tạo cơ chế, ngành chức năng cung cấp chuyên môn, còn gia đình và cộng đồng duy trì sự gần gũi hằng ngày. Kết luận cần rõ ràng: chăm sóc người cao tuổi phải được tổ chức như một chuỗi dịch vụ liên thông, trong đó y tế, an sinh, dịch vụ an dưỡng và hỗ trợ cộng đồng cùng hiện diện. Đó mới là cách ứng phó thực chất với già hóa dân số, thay vì chờ đến khi gia đình hoặc bệnh viện phải gánh toàn bộ áp lực.
