Chăm sóc toàn diện không dừng ở cánh cửa gia đình
Chăm sóc người cao tuổi là mạng lưới dịch vụ y tế, an dưỡng, hỗ trợ cộng đồng và chăm sóc ban ngày nhằm duy trì sức khỏe, khả năng tự chủ và kết nối xã hội, đồng thời giúp gia đình có thêm nguồn lực chăm sóc.
Đó không phải lời kêu gọi gia đình rút lui, mà là sự thừa nhận rằng chăm sóc dài hạn không thể mặc định do con cháu tự cáng đáng. Việt Nam có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên; dự báo đến năm 2030, con số này xấp xỉ 18 triệu. Già hóa dân số diễn ra cùng đô thị hóa, di cư lao động và thay đổi cơ cấu gia đình, khiến không ít người cao tuổi sống xa con cháu hoặc chỉ có bạn đời cao tuổi bên cạnh. Trong bối cảnh ấy, yêu cầu đặt ra không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn bảo đảm an sinh, chăm sóc sức khỏe và khả năng sống độc lập.
Gia đình vẫn là điểm tựa thiết yếu, nhưng phải được nối với hệ thống y tế, dịch vụ xã hội và hỗ trợ cộng đồng. Chia sẻ trách nhiệm không làm giảm tình thân; trái lại, nó giúp người chăm sóc có thể tiếp tục công việc và những trách nhiệm khác mà không để nhu cầu của người cao tuổi bị bỏ quên.
Chăm sóc ban ngày là mắt xích, không phải nơi thay thế
Mô hình chăm sóc ban ngày có giá trị vì đặt dịch vụ gần nơi người cao tuổi sinh sống và giữ nhịp sống gắn với gia đình. Tại phường Tây Hồ, cơ sở ở Trạm Y tế Quảng An khai trương ngày 12-8-2026. Với phương châm “sáng đến, chiều về”, người tham gia có lịch sinh hoạt, tập luyện và giao lưu; các hoạt động hướng đến phòng ngừa sa sút trí tuệ, giảm nguy cơ té ngã và cải thiện vận động. Bà Nguyễn Thị Óng, 80 tuổi, cho biết những ngày ở nhà một mình khi con cháu đi làm thường thiếu người chuyện trò; đến cơ sở, bà được chăm sóc và gặp gỡ bạn đồng trang lứa.
Điểm cốt yếu là giới hạn đúng vai trò của mô hình: tại Quảng Trị, các điểm ban ngày không tổ chức nuôi dưỡng tập trung và không thay thế khám, chữa bệnh. Đây là hình thức bổ sung chăm sóc thường xuyên tại cộng đồng, gồm hướng dẫn phòng bệnh, tự chăm sóc, hỗ trợ sinh hoạt, tập thể dục và giao lưu. Khi phát hiện dấu hiệu sức khỏe bất thường, người cao tuổi cần được hướng dẫn đến cơ sở y tế phù hợp. Như vậy, chăm sóc ban ngày là cầu nối giữa gia đình với y tế, không phải phương án thay thế viện dưỡng lão hay cơ sở khám chữa bệnh.
Mở rộng mạng lưới phải đi cùng phối hợp và liên tục
Quảng Trị đã thông qua phương án xây dựng 18 điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại các xã, phường đến năm 2030, trong đó dự kiến thành lập 5 điểm đầu tiên trong năm 2026. Các điểm tiếp theo triển khai theo lộ trình từng năm; địa phương yêu cầu chuẩn bị điều kiện để ra mắt 5 điểm điển hình trước ngày 10-11. Tỉnh bố trí hỗ trợ 100 triệu đồng cho mỗi điểm thành lập mới và 50 triệu đồng mỗi năm cho mỗi điểm duy trì hoạt động. Đây là nguồn lực cần thiết, nhưng hiệu quả sau cùng còn phụ thuộc vào nhân lực, chất lượng hoạt động và khả năng kết nối với dịch vụ y tế.
Hà Nội cũng đang kết hợp dịch vụ y tế, an dưỡng và hỗ trợ tại cộng đồng, đồng thời định hướng các tổ hợp chăm sóc sức khỏe kết nối y tế, chăm sóc và phục hồi chức năng theo quy trình liên tục. Hướng đi này hợp lý hơn cách chỉ đưa người cao tuổi đến bệnh viện khi triệu chứng đã nặng: nhu cầu chăm sóc có thể bao gồm phòng bệnh, phát hiện sớm nguy cơ, vận động, tinh thần và hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày. Một mạng lưới đa dạng chỉ thực sự có ý nghĩa khi các mắt xích phối hợp thay vì hoạt động rời rạc.
Thước đo thành công không nên chỉ là số điểm được mở, mà còn là việc người cao tuổi có thể duy trì sức khỏe, tự quyết trong sinh hoạt và giữ kết nối với gia đình, cộng đồng. Chăm sóc ban ngày giúp lấp khoảng trống trong ngày; y tế xử lý nhu cầu chuyên môn; an dưỡng đáp ứng nhu cầu chăm sóc tập trung khi cần; còn gia đình và cộng đồng giữ vai trò gần gũi, thường xuyên. Khi trách nhiệm được chia sẻ và dịch vụ được nối liền, người cao tuổi có cơ hội sống khỏe, an toàn và có phẩm giá hơn.
