Pháp luật chỉ có ích khi trẻ biết vận dụng
Giáo dục pháp luật cho học sinh là cách giúp các em hiểu quy định, nhận diện nguy cơ và biết lựa chọn cách ứng xử an toàn trong những tình huống thường gặp ở trường học lẫn đời sống. Điểm đáng chú ý của các hoạt động gần đây là chuyển trọng tâm từ việc nghe phổ biến quy định sang thực hành kỹ năng tự bảo vệ. Tại đặc khu Phú Quốc, chương trình tuyên truyền phòng, chống vi phạm pháp luật trong trường học năm 2026 trang bị kiến thức và kỹ năng pháp luật cho gần 4.800 học sinh. Nội dung gồm phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và mua bán người, nhận diện lừa đảo trên mạng, kỹ năng thoát nạn và một số vấn đề về tái hòa nhập cộng đồng. Quy mô lớn tạo cơ hội tiếp cận rộng, nhưng giá trị lâu dài nằm ở việc học sinh biết áp dụng điều đã học khi đối mặt với nguy cơ thật.
Cách tiếp cận này cũng đặt trách nhiệm phòng ngừa bên cạnh quyền được bảo vệ. Học sinh được khuyến khích giải quyết mâu thuẫn không bằng bạo lực, ứng xử văn minh, thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng và tìm đến gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng nếu gặp tình huống vượt quá khả năng xử lý. Đây là thông điệp thiết thực hơn việc chỉ yêu cầu trẻ ghi nhớ điều cấm: các em cần biết dấu hiệu nào đáng lo, nên làm gì và cần nhờ ai giúp. Chương trình tại Phú Quốc còn trao 30 suất học bổng cho học sinh khó khăn và gần 1.500 phần quà cho các em khác, kết hợp tuyên truyền với hỗ trợ thiết thực.
Bài học an toàn cần vừa sức với từng lứa tuổi
Các buổi hướng dẫn tại trường có hiệu quả hơn khi nội dung phù hợp khả năng tiếp nhận của từng nhóm tuổi và gắn với lựa chọn cụ thể. Ở Sơn Kỳ, học sinh tiểu học được nhắc đi đúng phần đường, quan sát trước khi qua đường, chấp hành đèn giao thông, đội mũ bảo hiểm và tránh chơi dưới lòng đường. Các em cũng được dặn không tự ý đến gần ao hồ, sông suối hay đi bơi khi không có người lớn giám sát; không nhận quà hoặc đi theo người lạ nếu chưa được cha mẹ đồng ý. Đây là những quy tắc đơn giản nhưng có thể dùng ngay trong sinh hoạt hằng ngày, nơi tai nạn thường bắt đầu từ một quyết định thiếu cảnh giác.
Với học sinh trung học cơ sở, nội dung được mở rộng sang trách nhiệm khi điều khiển xe, nguy cơ từ ma túy và thuốc lá điện tử, bạo lực học đường cùng các thủ đoạn lôi kéo thanh thiếu niên vi phạm pháp luật. Tại Ea Kly, cán bộ công an trao đổi về an toàn giao thông, phòng chống đuối nước và bạo lực học đường; hỏi đáp và tình huống thực tế giúp học sinh luyện cách nhận diện nguy cơ, ứng xử với bạn bè và tìm trợ giúp khi cần. Việc phối hợp giữa kiến thức pháp luật, kỹ năng tự bảo vệ và phòng tránh tai nạn khiến thông điệp về an toàn cho trẻ gần với đời sống hơn. Dịp này, học sinh khó khăn còn được tặng 2 xe đạp và 8 bộ quần áo.
Birla tập trung vào nhận diện thủ đoạn tội phạm
Với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nội dung phòng ngừa cần trực diện với những rủi ro các em có thể gặp. Ngày 22/10/2026, Khoa Nghiệp vụ Điều tra hình sự thuộc Học viện Cảnh sát nhân dân phối hợp với Làng Trẻ em Birla và Sở Y tế thành phố Hà Nội tổ chức hai buổi tập huấn về phòng ngừa tội phạm và giáo dục pháp luật. Hai chuyên đề tập trung vào thủ đoạn mua bán người dưới 16 tuổi và cách nhận diện những chiêu lừa đảo thời sự, kèm kỹ năng phòng tránh. Thông qua phân tích vụ việc thực tế và hướng dẫn xử lý tình huống, chương trình giúp trẻ cảnh giác trước nguy cơ bị dụ dỗ, lừa đảo, xâm hại hoặc mua bán.
Điểm mạnh ở đây là không dừng ở lời cảnh báo chung chung: trẻ được học cách phát hiện dấu hiệu bất thường và chủ động tìm kiếm hỗ trợ. Đợt tập huấn này là lần thứ hai trong tháng 10/2026, nằm trong chương trình phối hợp nhằm duy trì thường xuyên hoạt động tuyên truyền pháp luật, giáo dục kỹ năng phòng ngừa và tự bảo vệ cho trẻ tại Làng. Tính liên tục có ý nghĩa vì kỹ năng an toàn cần được nhắc lại, củng cố và điều chỉnh theo những nguy cơ trẻ gặp trong đời sống. Phòng ngừa tội phạm vì thế không chỉ là việc của lực lượng chức năng: nhà trường, gia đình và các cơ sở chăm sóc cần tạo điều kiện để trẻ lên tiếng sớm khi thấy bất an.
Từ buổi tuyên truyền đến thói quen tự bảo vệ
Những hoạt động ở Phú Quốc, Sơn Kỳ, Ea Kly và Làng Trẻ em Birla cho thấy một hướng đi đúng: dạy luật cùng kỹ năng ứng phó, thay vì tách hai việc thành những bài học khô cứng. Tuy vậy, một buổi tập huấn không thể tự nó bảo đảm trẻ sẽ xử lý tốt mọi tình huống. Điều quan trọng là người lớn lắng nghe khi trẻ báo nguy, nhà trường tạo môi trường để các em thực hành ứng xử an toàn, còn gia đình nhắc lại những quy tắc thiết yếu trong sinh hoạt thường ngày. Chương trình tại Phú Quốc nhấn mạnh sự phối hợp thường xuyên giữa công an, ngành giáo dục, gia đình và xã hội; đây cũng là nền tảng để phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ cơ sở.
Thước đo của giáo dục pháp luật cho học sinh không nên chỉ là số người dự, mà còn là việc các em có biết tránh nguy cơ, xử lý mâu thuẫn không bạo lực và tìm đúng người hỗ trợ hay không. Các buổi hướng dẫn đã đưa những năng lực ấy vào chủ đề giao thông, đuối nước, lừa đảo, xâm hại và bạo lực học đường. Khi kiến thức được lặp lại bằng tình huống gần gũi và người lớn sẵn sàng đồng hành, kỹ năng tự bảo vệ mới có cơ hội trở thành thói quen. Đó mới là kết quả thiết thực nhất để xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và thân thiện.
