Tiến độ là thước đo giá trị thực của dự án
Trường nội trú vùng biên là mô hình giáo dục kết hợp dạy học với ăn ở, sinh hoạt tập trung, giúp học sinh tại địa bàn khó khăn tiếp cận điều kiện học tập và rèn luyện đầy đủ hơn. Vì vậy, hiệu quả của những dự án này không thể chỉ tính bằng số trường được khởi công hay tổng vốn đầu tư: trường phải hoàn thành an toàn, đủ hạng mục và sẵn sàng đón học sinh.
Bức tranh tiến độ giữa các địa phương hiện không đồng đều. Quảng Ngãi đã đưa bốn trường vào hoạt động, Đồng Tháp đang triển khai sáu dự án theo các mốc hoàn thành trong năm 2027, còn bốn công trình ở Lào Cai vẫn phải tăng tốc giữa áp lực giá vật liệu và vướng mặt bằng. Sự khác biệt này cho thấy xây trường liên cấp không chỉ là cuộc đua xây dựng; đó còn là bài toán phối hợp giải phóng mặt bằng, kiểm soát chất lượng và hoàn thiện cơ sở phục vụ đời sống học sinh.
Lào Cai: Tăng tốc giữa áp lực giá và mặt bằng
Tại Lào Cai, các đơn vị thi công bốn trường phổ thông nội trú liên cấp đang huy động nhân lực, máy móc để kịp đưa công trình vào sử dụng trước năm học 2027–2028, dù giá vật liệu tăng và một số vướng mắc mặt bằng chưa được tháo gỡ dứt điểm. Trường Bản Lầu, khởi công tháng 3/2026 với tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng, được thiết kế phục vụ khoảng 980 học sinh thuộc 28 lớp. Công trình gồm khu học tập, nội trú, nhà ăn và các hạng mục sinh hoạt; khi hoàn thành, trường dự kiến đạt chuẩn cơ sở vật chất mức độ 2.
Áp lực không chỉ nằm ở giá sắt thép, gạch hay nhiên liệu mà còn ở việc đơn giá cập nhật chưa theo kịp biến động thị trường; san gạt mặt bằng cần nhiều máy móc, làm chi phí thi công tăng thêm. Chủ đầu tư đánh giá khối lượng tại cả bốn công trình cơ bản đáp ứng tiến độ, nhưng giải phóng mặt bằng và thủ tục điều chỉnh dự án vẫn cần xử lý. Cam kết bàn giao trước năm học mới 2027–2028 là mốc đáng chú ý, song phải được kiểm chứng bằng tiến độ thực tế và chất lượng hoàn thiện.
Quảng Ngãi đã đón học sinh, Quảng Trị còn sức ép về đích
Quảng Ngãi có bốn trường tại Dục Nông, Sa Loong, Mô Rai và Rờ Kơi đã hoàn thành, đưa vào sử dụng với tổng mức đầu tư khoảng 890 tỷ đồng; năm học 2026–2027, hơn 5.200 học sinh đang học tại đây. Đây là bước chuyển rõ rệt cho học sinh vùng biên, nhưng khai giảng không đồng nghĩa công trình đã trọn vẹn: sân thể thao, nhà đa năng, bể bơi, vườn thực nghiệm, hàng rào và một số hạng mục khác còn dang dở. Mưa ở khu vực phía tây và yêu cầu xử lý kỹ thuật phát sinh tiếp tục cản trở việc hoàn thiện.
Ở Quảng Trị, bốn dự án tại Hướng Phùng, Dân Hóa, Đakrông và Thượng Trạch có tổng mức đầu tư hơn 1.061 tỷ đồng, nhưng chịu sức ép lớn khi mốc hoàn thành cận kề. Tại Hướng Phùng, đến ngày 20/10, giá trị thực hiện mới đạt khoảng 84% hợp đồng; nhiều hạng mục phụ trợ vẫn đang thi công hoặc chưa triển khai. Kế hoạch mới đặt mục tiêu hoàn tất phần việc theo hợp đồng ngày 30/10 và các phần phát sinh về hạ tầng kỹ thuật trước 15/11. Bài học ở cả hai tỉnh là không thể đánh đổi an toàn và điều kiện vận hành lấy một mốc bàn giao trên giấy.
Đồng Tháp mở rộng quy mô, cần giữ nhịp thi công
Đồng Tháp triển khai sáu trường nội trú liên cấp với tổng vốn hơn 1.600 tỷ đồng, dự kiến đáp ứng nhu cầu học tập và sinh hoạt tập trung của 8.200 học sinh vùng biên. Mỗi trường có khả năng tiếp nhận từ hơn 1.000 đến 2.040 học sinh; thiết kế đồng bộ phòng học, khu nội trú, nhà ăn, khu thể thao và các phòng chức năng, nhằm giải quyết cả nhu cầu đến lớp lẫn ăn ở. Quy mô này có ý nghĩa lớn, nhưng cũng khiến việc bảo đảm tiến độ, nhân lực và nguồn vật liệu ở nhiều công trường cùng lúc trở thành phép thử đáng kể.
Trường Tân Thành đang nổi bật về tiến độ: dự án trên diện tích hơn 5 ha, tổng vốn khoảng 263 tỷ đồng, phục vụ 1.065 học sinh; các khối thi công vượt kế hoạch từ 5 đến 15 ngày. Các dự án còn lại dự kiến hoàn thành đợt một vào ngày 30/6/2027 và đợt hai vào ngày 30/7/2027. Tiến độ trường học vì thế cần được theo dõi không chỉ qua phần xây lắp, mà cả mức độ sẵn sàng của khu nội trú, nhà ăn và hạ tầng sinh hoạt. Với học sinh vùng biên, một ngôi trường chỉ phát huy giá trị khi có thể vận hành đủ đầy, an toàn và đúng thời điểm.
Đích đến phải là trường học vận hành trọn vẹn
Ba địa phương cho thấy ba trạng thái khác nhau: Lào Cai đang chạy đua với giá vật liệu và mặt bằng; Quảng Ngãi đã có học sinh nhưng vẫn hoàn thiện hạng mục phụ trợ; Đồng Tháp triển khai đồng loạt sáu dự án với các mốc bàn giao trong năm 2027. Quảng Trị cũng nhắc rằng khối lượng xây dựng còn lại có thể lớn ngay cả khi thời hạn hoàn thành đã sát bên.
Ưu tiên lúc này không nên là chạy theo con số bàn giao bằng mọi giá. Cơ quan quản lý cần tháo gỡ vướng mắc mặt bằng, bám sát chất lượng và an toàn, đồng thời kiểm tra điều kiện vận hành thực tế trước khi đón học sinh. Khi những tiêu chí ấy được bảo đảm, đầu tư vào trường nội trú vùng biên mới chuyển thành lợi ích bền vững: học sinh được học tập, ăn ở trong môi trường phù hợp, còn khoảng cách giáo dục giữa vùng khó khăn và nơi thuận lợi có cơ hội thu hẹp.
