Đừng mặc định mọi thay đổi đều do Alzheimer
Đột quỵ là tình trạng cấp tính khi dòng máu lên não bị gián đoạn hoặc tổn thương, có thể gây thay đổi thần kinh đột ngột và cần được đánh giá y tế khẩn cấp. Ở người sa sút trí tuệ, dấu hiệu mới dễ bị che lấp bởi triệu chứng vốn có, nhưng thay đổi bất thường không nên bị quy ngay cho Alzheimer. Bà D., 87 tuổi, đã mắc Alzheimer giai đoạn nặng suốt bốn năm và phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Gần đây, bà rối loạn hành vi, kích động, đi lang thang không kiểm soát và bỏ ăn uống. Gia đình nghĩ bệnh cũ tiến triển nên tiếp tục theo dõi tại nhà thay vì đưa bà đi khám ngay. Đây là một sai lầm dễ hiểu nhưng nguy hiểm: khi hành vi thay đổi rõ rệt, người chăm sóc cần đặt khả năng có biến cố cấp tính lên bàn cân, thay vì chờ mọi thứ tự ổn định.
Cơn nhồi máu não cấp bị che khuất
Một buổi tối, bà D. lại đi khỏi nhà trong trạng thái mất kiểm soát. Người đi đường phát hiện và đưa bà đến cơ sở y tế gần đó; bác sĩ nghi ngờ đột quỵ và chuyển bà đến Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á Đức Hòa. Chụp MRI/MRA cho thấy các ổ nhồi máu não cấp ở vùng nhân bèo, đầu nhân đuôi và thân nhân đuôi bên trái, cùng tình trạng hẹp nặng động mạch não giữa bên trái. Bà đã rơi vào tình trạng nguy kịch vì cơn đột quỵ diễn ra âm thầm trong lúc gia đình tưởng Alzheimer trở nặng. BSCKII Nguyễn Hồ Khánh Duy, Trưởng khoa Nội Thần kinh tại bệnh viện, chia sẻ trường hợp này vào chiều 4/11. Sau điều trị nội khoa theo phác đồ nhồi máu não cấp, kết hợp xử trí sa sút trí tuệ và hỗ trợ dinh dưỡng, tình trạng kích thích giảm, ý thức cải thiện. Sau 5–7 ngày, bà có thể tự ăn uống, đi vệ sinh và đủ điều kiện xuất viện.
Nhận diện dấu hiệu mới và gọi cấp cứu
Khi nhầm đột quỵ Alzheimer, cơ hội được đánh giá và điều trị kịp thời có thể bị bỏ lỡ. Người mắc Alzheimer nặng thường khó mô tả cảm giác bất thường; vì vậy, người chăm sóc phải so sánh biểu hiện hiện tại với trạng thái thường ngày, đặc biệt chú ý những thay đổi xuất hiện đột ngột. Các dấu hiệu đột quỵ cần được xem nghiêm túc gồm yếu tay chân, méo miệng, khó nuốt, rối loạn ngôn ngữ, lơ mơ hoặc lú lẫn tăng lên bất thường. Đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không: hãy gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng chẩn đoán, điều trị chuyên sâu. Nếu người bệnh không thể tự nói rõ mình đang gặp vấn đề gì, việc chờ họ than phiền là không an toàn. Hành động kịp thời quan trọng hơn việc tự kết luận nguyên nhân tại nhà.
- Quan sát xem có yếu tay chân hoặc méo miệng mới xuất hiện không.
- Chú ý khó nuốt, rối loạn ngôn ngữ, lơ mơ hay lú lẫn tăng đột ngột.
- Gọi cấp cứu và đi khám khẩn cấp, không chờ triệu chứng tự thuyên giảm.
Bệnh nền làm việc nhận diện phức tạp hơn
Đột quỵ người cao tuổi thường khó nhận diện hơn khi người bệnh đồng thời có Alzheimer và các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc rối loạn mỡ máu. Những bệnh nền có thể tác động lẫn nhau, làm tăng nguy cơ biến chứng và khiến chẩn đoán, điều trị, phục hồi phức tạp. Đặc biệt, người suy giảm nhận thức hoặc mất khả năng tự chăm sóc cần được theo dõi sát bởi gia đình và người chăm sóc. Khám sức khỏe định kỳ, tầm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu, cùng chế độ ăn uống và vận động phù hợp, là những việc nên duy trì để quản lý nguy cơ. Nhưng phòng ngừa không thay thế cấp cứu: khi có biểu hiện thần kinh mới xuất hiện, cần ưu tiên đánh giá ngay. Gánh nặng theo dõi thường dồn lên gia đình, nên các dịch vụ hỗ trợ chăm sóc dài hạn cũng có ý nghĩa thiết thực.
Bài học từ bà D. rất rõ: Alzheimer không loại trừ nhồi máu não cấp, và hành vi bất thường đột ngột không thể mặc nhiên xem là bệnh cũ tiến triển. Hãy nhận ra thay đổi so với nền sức khỏe thường ngày, gọi cấp cứu khi có dấu hiệu cảnh báo và để nhân viên y tế đánh giá. Chờ đợi tại nhà có thể khiến người cao tuổi mất đi thời gian quý giá.
