An toàn số phải bắt đầu từ tình huống đời thường
An toàn số học đường là việc trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng và điểm tựa hỗ trợ để nhận ra rủi ro trực tuyến, ứng phó phù hợp và tiếp tục học tập, kết nối an toàn trên mạng. Đây không thể chỉ là lời nhắc “hãy cẩn thận”: lừa đảo, dụ dỗ, đe dọa, bắt nạt và xâm phạm thông tin cá nhân đều có thể tác động đến đời sống thật của các em. Vì vậy, cách dạy hiệu quả hơn là đưa nguy cơ vào tình huống cụ thể, cho học sinh tập phân biệt dấu hiệu và trao đổi xem nên làm gì tiếp theo. Ngày 29-10, tại Trường THCS Đồng Hải ở phường Đồng Hới, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp Công an tỉnh Quảng Trị giới thiệu hai mô hình “5 phút bên bạn” và “Đại sứ an toàn số học đường”, hưởng ứng chiến dịch “Không Một Mình 2026 – Kết nối không tổn thương”.
Chương trình kết hợp video, giao lưu xử lý tình huống, tiểu phẩm “Một cuộc gọi, hai nỗi lo” và hướng dẫn của cán bộ an ninh mạng. Hơn 1.400 học sinh được tiếp cận tình huống thực tế, từ lời mời kết bạn đáng ngờ đến tin nhắn hay cuộc gọi có dấu hiệu nguy hiểm. Đây là điểm đáng chú ý: kỹ năng an toàn mạng không hình thành chỉ bằng cách nghe cảnh báo, mà cần được luyện trước khi học sinh phải tự xoay xở.
Hai mô hình biến hỗ trợ thành việc làm thường xuyên
Điểm mạnh của mô hình Quảng Trị là nối việc nhận diện nguy cơ với một hệ thống hỗ trợ gần gũi. “5 phút bên bạn” dành thời gian để thầy cô, cha mẹ trò chuyện và lắng nghe, qua đó có thể nhận ra khó khăn hoặc thay đổi tâm lý của học sinh. Còn nhóm “Đại sứ an toàn số học đường” giúp học sinh lan tỏa cách dùng mạng an toàn, ứng xử văn minh và kết nối bạn bè với người lớn đáng tin cậy.
Quy mô cũng đòi hỏi mô hình phải được duy trì chứ không dừng ở một buổi phát động: Trường THCS Đồng Hải có 35 lớp, 1.421 học sinh tại ba cơ sở. Hiệu trưởng Nguyễn Xuân Trung cho biết trường sẽ gắn hai mô hình với hoạt động giáo dục hằng ngày, xây dựng đội đại sứ dưới sự hướng dẫn của giáo viên và thiết lập kênh tiếp nhận thông tin để hỗ trợ kịp thời. Nếu những cam kết này được thực hiện đều đặn, việc tìm người giúp đỡ sẽ trở thành lựa chọn quen thuộc, thay vì chỉ được nhớ đến sau khi sự việc đã nghiêm trọng.
Ở phía Đông TP.HCM, học sinh được tập nhận diện và ứng phó
Các trường ở khu vực phía Đông TP.HCM hưởng ứng chiến dịch Không Một Mình bằng tuyên truyền và hoạt động rèn kỹ năng nhận diện nguy cơ mạng. Tại Trường THCS Thắng Nhì, phường Vũng Tàu, chuyên đề về phòng, chống tội phạm công nghệ cao và bạo lực học đường dùng hình ảnh trực quan, tiểu phẩm và phần thực hành. Học sinh được hướng dẫn nhận ra chiêu trò dụ dỗ, đe dọa trên mạng xã hội và thử cách ứng phó khi gặp tình huống nguy hiểm.
Bài học cần mang được từ lớp học vào đời sống: học sinh Nguyễn Thị Thảo Nguyên cho biết em hiểu rằng không nên tự giải quyết vấn đề phát sinh trên mạng xã hội hay ở trường, mà cần báo với thầy cô hoặc cha mẹ để được hỗ trợ. Tại Trường THCS Võ Trường Toản, phường Tam Thắng, thông điệp an toàn số được lồng ghép vào giờ sinh hoạt lớp qua video và trao đổi cởi mở; học sinh có dịp chia sẻ điều mình gặp phải, còn giáo viên hướng dẫn cách phòng tránh và tìm kiếm trợ giúp.
Điều quan trọng nhất: học sinh biết mình không đơn độc
Cảnh báo nguy cơ là cần thiết, nhưng một môi trường an toàn còn phải khiến học sinh tin rằng lên tiếng sẽ giúp các em được lắng nghe, không bị trách móc hay bỏ mặc. Trường THCS Võ Trường Toản phối hợp với ban tư vấn học đường để kết nối và hỗ trợ khi cần; lực lượng công an cũng trực tiếp trao đổi, giải đáp thắc mắc của học sinh. Khi nhà trường, gia đình và công an cùng có mặt trong mạng lưới hỗ trợ, các em có thêm nơi đáng tin để tìm đến trước khi đe dọa hoặc bắt nạt leo thang.
Vì thế, nhận diện nguy cơ mạng không nên là bài học thuộc lòng về những điều cấm. Học sinh cần được tập dừng lại trước lời mời đáng ngờ, lưu ý dấu hiệu đe dọa, tránh tự đối đầu và chủ động tìm người lớn đáng tin cậy. Kết luận cần rõ ràng: giáo dục an toàn số chỉ có ý nghĩa khi kỹ năng đi cùng một kênh hỗ trợ thực sự hoạt động. Khi được lắng nghe và biết tìm ai để giúp mình, học sinh có thể tự tin hơn trên mạng mà không phải đối mặt với rủi ro một mình.
