Đưa tiếng Anh vào nội dung học tập
Dạy tiếng Anh theo chủ đề Toán và Khoa học ở tiểu học là cách kết hợp kiến thức môn học với việc sử dụng ngoại ngữ, để học sinh vừa khám phá nội dung vừa tập diễn đạt bằng tiếng Anh. Hướng đi này đáng chú ý hơn việc chỉ tăng thêm từ vựng hay bài luyện ngữ pháp, bởi ngôn ngữ được học trong một nhiệm vụ có ý nghĩa. Ngày 6-11, Sở Giáo dục và Đào tạo TP Cần Thơ tổ chức tập huấn triển khai mô hình này cho cấp tiểu học, nhằm cụ thể hóa đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trên địa bàn thành phố. Tín hiệu quan trọng không nằm ở tên gọi của một bộ tài liệu, mà ở sự chuyển dịch trong cách tổ chức giờ học: tiếng Anh trở thành phương tiện tiếp cận kiến thức, không chỉ là môn học đứng riêng.
Khoảng 200 giáo viên cốt cán môn Tiếng Anh từ các cơ sở tiểu học và trường phổ thông có lớp tiểu học trên toàn thành phố tham gia. Quy mô này cho thấy Cần Thơ đang bồi dưỡng đội ngũ để biến định hướng thành hoạt động lớp học, thay vì dừng ở thông điệp chính sách. Với tiếng Anh tiểu học, cách làm có triển vọng nhất là bắt đầu từ những nội dung vừa sức, để học sinh hiểu điều mình học trước khi được kỳ vọng trình bày điều đó bằng ngôn ngữ mới.
CLIL giúp bài học có mục tiêu kép
Tại lớp tập huấn, giáo viên được bồi dưỡng phương pháp tích hợp nội dung và ngôn ngữ, thường gọi là CLIL, thông qua tài liệu tiếng Anh theo chủ đề Toán và Khoa học, cùng các bộ sách i-Learn English for Math và i-Learn for Science. Đây là nền tảng phù hợp để dạy Toán bằng tiếng Anh và phát triển tiếng Anh Khoa học: mỗi bài cần đồng thời xác định học sinh sẽ hiểu kiến thức nào và sử dụng ngôn ngữ nào để tiếp cận kiến thức đó. Nếu chỉ thay lời giảng tiếng Việt bằng tiếng Anh, học sinh dễ bị quá tải mà không hiểu sâu hơn môn học.
Tập huấn hướng tới giúp giáo viên thiết kế kế hoạch bài dạy và chọn chủ đề tích hợp sát chuẩn đầu ra của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Đó là điểm then chốt: bài học không nên hy sinh mục tiêu Toán hoặc Khoa học để chạy theo số lượng từ tiếng Anh. Giáo viên cần chọn cách diễn đạt, nhiệm vụ và học liệu phù hợp độ tuổi, rồi tạo cơ hội để học sinh quan sát, suy luận, trả lời và trao đổi. Khi cả mục tiêu nội dung lẫn ngôn ngữ đều rõ, học tiếng Anh theo chủ đề có thể giúp các em phát triển tư duy khoa học đồng thời dùng ngoại ngữ tự nhiên hơn.
Tích hợp phải bắt đầu từ hoạt động cụ thể
Một ví dụ từ Hải Phòng cho thấy tiếng Anh có thể đi vào hoạt động giáo dục mà không biến tiết học thành bài ngoại ngữ đơn thuần. Trường Tiểu học Núi Đèo và Trường Tiểu học Thủy Đường phối hợp tổ chức chuyên đề cấp thành phố kết hợp tiếng Anh, công nghệ số và khám phá văn hóa quê hương. Ở một tiết Hoạt động trải nghiệm lớp 4 về nghề truyền thống, học sinh tìm hiểu sản phẩm, thảo luận và chia sẻ điều mình khám phá; tiếng Anh được dùng để chào hỏi, giới thiệu địa danh, sản phẩm và nêu cảm nhận.
Chuyên đề tiếp nối bằng năm trạm khám phá văn hóa, trong đó có trạm nghề truyền thống giới thiệu năm nghề tiêu biểu như làm bánh gai Ninh Giang, làm gốm Chu Đậu, làm nước mắm Cát Hải, gói bánh chưng Thủy Đường và đan lát Chính Mỹ. Đây không phải bài mẫu để sao chép nguyên xi vào Toán hay Khoa học; giá trị nằm ở nguyên tắc tổ chức: cho học sinh làm việc với nội dung thật, sau đó dùng tiếng Anh để diễn đạt ở mức phù hợp. Công nghệ có thể mở rộng tư liệu, nhưng trải nghiệm và nhiệm vụ học tập vẫn phải là trung tâm.
Thước đo là hiểu bài và dám diễn đạt
Việc tích hợp chỉ có ý nghĩa khi học sinh không bị buộc phải chọn giữa hiểu môn học và theo kịp tiếng Anh. Giáo viên cần xác định trước kiến thức cốt lõi, chia nhỏ yêu cầu ngôn ngữ và tạo thời gian cho các em trao đổi, thử diễn đạt rồi sửa. Cách tiếp cận ấy phù hợp với mục tiêu tập huấn ở Cần Thơ: góp phần phát triển năng lực ngôn ngữ, tư duy khoa học và môi trường sử dụng tiếng Anh tự nhiên, hiệu quả.
Kinh nghiệm từ hoạt động ở Hải Phòng cũng nhấn mạnh rằng kết quả không chỉ là số từ học sinh ghi nhớ, mà còn là khả năng chủ động tìm hiểu, hợp tác và tự tin chia sẻ điều đã khám phá. Vì vậy, hướng triển khai theo chủ đề đáng ủng hộ, nhưng cần được đánh giá bằng cả hai câu hỏi: học sinh có hiểu Toán hoặc Khoa học hơn không, và các em có thêm cơ hội sử dụng tiếng Anh để thể hiện hiểu biết không? Khi cả hai câu trả lời đều tích cực, ngoại ngữ mới thực sự trở thành công cụ học tập chứ không phải một lớp nội dung trang trí.
